Βιοανάδραση

Θέματα ποὺ δὲν ἀνήκουν σὲ μία ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἐπιστημονικῶν κατηγοριῶν

Βιοανάδραση

Δημοσίευσηἀπό ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ » Πέμ 24/09/2009 19:34

Το παρόν δεν αποτελεί επιστημονικό άρθρο αλλά πληροφορίες που συγκέντρωσα μελετώντας την μέθοδο αυτή, την θεωρία στην οποία βασίζεται, και την αποτελεσματικότητά της.

Βιοανάδραση

Εισαγωγή
Βιοανάδραση (BA) ή βιολογική ανατροφοδότηση (biofeedback, BF) είναι η μέθοδος με την οποία κάποιος αυξάνει τον έλεγχο κάποιων βιολογικών λειτουργιών του σώματός του κάνοντας χρήση ειδικών μηχανημάτων. Τα μηχανήματα αυτά μετατρέπουν σήματα βιολογικών του λειτουργιών, που κανονικά θα περνούσαν απαρατήρητα, σε οπτικο ή ακουστικό σήμα. Η βιοανάδραση γίνεται ολοένα και πιο δημοφιλής για διαταραχές που δεν ανταποκρίνονται καλά στην συνήθη ιατρική αγωγή, για τη βελτίωση των επιδόσεων, και ως συμπλήρωμα σε διάφορες τεχνικές διαλογισμού ή χαλάρωσης.
Με τη βιοανάδραση ανοίχτηκαν νέοι ορίζοντες σε διάφορες επιστήμες (ιατρική, ψυχολογία, βιολογία). Ταυτόχρονα, ο καθένας μας έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει καλύτερα αθέατες πλευρές του ψυχικού ή βιολογικού του κόσμου. Η βιοανάδραση, θεωρητικά, δεν απαιτεί τη χρήση μηχανημάτων. Στην περίπτωση αυτή όμως, θα χρειαζόμασταν τη βοήθεια κάποιου άλλου προσώπου αφού τα σήματα που χρησιμοποιεί η βιοανάδραση περνάν απαρατήρητα είτε γιατί είναι ανεπαίσθητα είτε γιατί δεν τα έχουμε συνδέσει με τα συμπτώματα. Θα χρειάζονταν λοιπόν η συνδρομή κάποιου άλλου προσώπου το οποίο θα έπρεπε να μας ενημερώνει όποτε αντιλαμβάνονταν κάτι. Ένα κατάλληλο μηχάνημα όμως είναι πιο αντικειμενικό, μπορεί να μας ενημερώσει χωρίς καμμία καθυστέρηση, και μπορεί να αντιληφθεί πολύ μικρότερης έντασης σήματα.
Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο η βιοανάδραση γίνεται ολοένα και πιο γνωστή είναι η δυνατότητα που προσφέρει στην καταπολέμηση του άγχους, και η δυνατότητα που δίνει για χαλάρωση. Στις μέρες μας, και ειδικά στις μεγάλες πόλεις, το άγχος προκαλεί πολλαπλά προβλήματα τα οποία, μέσω της βιοανάδρασης, μπορούν να αντιμετωπιστούν. Μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης, και χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, μπορεί κάποιος να λειτουργεί χωρίς άγχος, και να κουράζεται λιγότερο. Ακόμα χρησιμοποιείται επειδή μπορεί να χρησιμοποιηθεί εκτός νοσοκομείων, με αποτέλεσμα την μείωση του κόστους, αλλά και την καλύτερη ψυχολογία του "ασθενούς.

Η βιοανάδραση δεν χρησιμοποιείται αποκλειστικά ή κυρίως από μία επιστήμη. Στις μέρες μας γίνεται χρήση στα πλαίσια της ψυχολογίας, ψυχιατρικής, οδοντιατρικής, φυσιοθεραπείας και αλλού.

Ενδείξεις
Χρησιμοποιείται για τη θεραπεία πολλών καταστάσεων και παθήσεων, όπως:
α) υπερένταση (stress)
β) χρόνιοι πόνοι, όπως από αρθρίτιδες και μυικούς σπασμούς, οσφυαλγίες, κλπ
γ) ενδυνάμωση μυών μετά από τραυματισμό
δ) παράλυση και άλλες κινητικές διαταραχές
ε) κεφαλαλγίες
στ) επιληψία
ζ) υπέρταση, υπόταση, καρδιακές αρρυθμίες (ανωμαλίες στο ρυθμό των καρδιακών χτύπων)
η) ασθένεια του Raynaud (μία κυκλοφορική διαταραχή που προκαλεί κρύα χέρια, και συχνά μελλάνιασμα κυρίως στα δάκτυλα)
θ) μορφές άσθματος και άλλα αναπνευστικά προβλήματα
ι) διαταραχές ύπνου
ια) άγχος
ιβ) κόπωση
ιγ) κατάθλιψη
ιδ) ακράτεια ούρων, κοπρώδη ακράτεια
ιε) αλκοολισμό και άλλους εθισμούς

Εφαρμογή -διαδικασία
Γενικά η όλη διαδικασία μπορεί να περιγραφεί ώς εξής. Ηλεκτρόδια από ειδικό κράμα τοποθετούνται στο όργανο που θέλουμε να μετρήσουμε και να ελεγξουμε. Μπορουν να τοποθετηθουν σε μύες, επάνω στο κρανίο, στα δάκτυλα, και αλλού. Το ηλεκτρόδια μεταφέρουν πληροφορίες με μορφή ηλεκτρικού σήματος σε μηχάνημα, το οποίο μετά από φίλτρα και επεξεργασία μετατρέπει την πληροφορία σε ηχητικό σήμα ή σε γραφική παράσταση σε οθόνη υπολογιστή. Η συχνότητα δειγματοληψίας είναι αρκετά μεγάλη, ώστε η παραμικρή αλλαγή του σήματος να απεικονίζεται άμεσα στην οθόνη. Το μηχάνημα δείχνει τα φυσιολογικά πλαίσια στα οποία πρέπει να βρίσκονται οι μετρήσεις, και με ειδικό πρόγραμμα αρχίζει η εκπαίδευση. Η εκπαιδευση συχνά είναι με μορφή παιχνιδιού ώστε να γίνεται ευχάριστα και σε χαλαρή κατάσταση. Το παιχνίδι μπορεί να είναι μία μπάλα στην οθόνη του υπολογιστή να μένει στο κέντρο της οθόνης, μόνο με τη σκέψη. Μπορεί επίσης να αφορά πόσο γρήγορα κουνά τα φτερά της μια πεταλούδα ανάλογα με τον ρυθμό της αναπνοής μας και τους παλμους της καρδιάς. Με την επανάληψη της διαδικασίας/παιχνιδιού μπορεί κάποιος να εκπαιδευσει τον εγκέφαλο ή άλλο όργανο να λειτουργεί σωστά ακόμα και όταν δεν βρίσκεται στο μηχάνημα.

Είδη βιοανάδρασης
α) Ηλεκτρομυογραφικό-BF (ή EMG feedback). Ενδείκνυται σε παθησεις με νευρομυικά/μυοσκελετικά σύνδρομα.Μέσω ηλεκτροδίων συνδέονται συγκεκριμένοι μύες με το μηχάνημα της βιοανάδρασης και καταγράφονται οι μυικές δραστηριότητες.Η σύσπαση των μυών μετράται με μV (μικροβόλτ). Αφού καταγραφούν τις ενδείξεις κατά τη μυική σύσπαση αλλά και τη χαλάρωση, η βιοανάδραση μετατρέπει κάθε στιγμή την ένδειξη σε ηχητικό ή οπτικό σήμα, και με την εκπαιδευση, φτάνουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα, δηλαδή οι ενδείξεις να είναι στα όρια του φυσιολογικού.
β) Θερμικό-BF (thermal feedback). Με τη βοήθεια ηλεκτρονικού θερμομέτρου που μετρά άνοδο και πτώση της θερμοκρασίας με ακρίβεια δεκάτων ή εκατοστών του βαθμού (ηλεκτροθερμογράφος). Με τη βοήθεια του ηλεκτροθερμογράφου μπορεί κάποιος να ερευνήσει τις συνθήκες (ψυχικές, διανοητικές, σωματικές) που προκαλούν άνοδο ή πτώση της θερμοκρασίας του σώματος και του κυκλοφορικού συστήματος. Με την βιοανάδραση θα μπορέσει κάποιος να βελτιώσει για παράδειγμα την κυκλοφορία του αίματος, άρα την θερμοκρασία του, και να γλυτώσει από το σύνδρονο Ρεϋνώ (κρύα ή μελανιασμένα δάκτυλα)
γ) Βιοανάδραση καρδιακού ρυθμού. Ενδείκνυται σε περιπτώσης όπως η ταχυκαρδία, η βραδυκαρδία, η αρρυθμία κλπ. Με ηλεκτρόδια στο εσωτερικό μέρος του καρπού ή στις άκρες των δακτύλων μετράται ο καρδιακός ρυθμός, και οι ενδείξεις συνήθως απεικονίζονται σε οθόνη (πχ με τη μορφή πεταλούδας που ανοιγοκλείνει τα φτερά της).
δ) Ηλεκτροεγκεφαλογραφική βιοανάδραση (EEG-BF) ή Νευροανάδραση. Τα ηλεκτρόδια τοποθετούνται στην κεφαλή, και η μέθοδος χρησιμοποιείται κυρίως για ψυχοσωματικά νοσήματα, εγκεφαλικές κακώσεις, κατάθλιψη, και άλλες. Με τη μέθοδο αυτή μετρώνται τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα που παράγει ο εγκέφαλος, και χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με τη συχνότητά τους (άλφα, βήτα, θήτα, δέλτα). Για παράδειγμα άτομα που εμφανίζουν χρόνιο στρες εμφανίζουν πολλες φορες υψηλής συχνότητας βήτα δραστηριοτητα.Με την νευροανάδραση μπορούν να αυξήσουν την άλφα δραστηριότητα και να πλησιάσουν στα φυσιολογικά πλαίσια.
ε) Αναπνευστική βιοανάδραση (A-BF). Χρησιμοποιεί ενδείξεις σχετικές με την αναπνοή προκειμένου να βοηθήσει σε περιπτώσεις άσθματος, άγχους και άλλες.

Πέρα από τα αναφερόμενα παραπάνω είδη υπάρχουν και πολλά άλλα τα οποία μπορεί να μετράν την οξύτητα (pH) του γαστρικού υγρού, τη δραστηριότητα τη δραστηριότητα των εσωτερικών και εξωτερικών σφιγκτήρων του ορθού (για τη θεραπεία της ακράτεια κοπράνων) ή του μυός της ουροδόχου κύστης (για τη θεραπεία της ακράτειας ούρων), την κίνηση του οισοφάγου και άλλα πολλά.


Ιστορικά στοιχεία
Από πολύ παλιά υπάρχουν αναφορές για πρόσωπα που είχαν τη δυνατότητα να αλλάξουν βιολογικές λειτουργίες κατά βούληση, και μάλιστα λειτουργίες που η επιστήμη, μέχρι πρόσφατα, θεωρούσε ότι δεν ελέγχονται άμεσα από τον άνθρωπο (πχ καρδιακή λειτουργία, αναπνοή κλπ). Είναι γνωστές οι αναφορές για ινδούς, φακίρηδες, οι οποίοι μπορούσαν να ελέγχουν τον πόνο, να αναστέλλουν την λειτουργία της καρδιάς, και να διακόπτουν για μεγάλο διάστημα την αναπνοή τους. Επίσης σε διάφορες θρησκείες υπάρχουν αναφορές για ανθρώπους που κατάφεραν να αναρωσουν ταχέως, να ελέγχουν τον πόνο, να επουλώσουν τραύματα με τη δύναμη του πνευματος. Οι αναφορές αυτές όμως δεν ήταν επιστημονικά τεκμηριωμένες, και δεν υπήρχαν επιστημονικές ενδείξεις ότι το αυτόνομο νευρικό σύστημα μπορεί να ελεγχθεί αυτοβούλως. Άλλωστε ο διαχωρισμός του νευρικού συστήματος σε αυτόνομο νευρικό σύστημα (ΑΝΣ) και σε κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) οφείλεται σε αυτήν ακριβώς την παραδοχή, ότι το αυτόνομο, που νευρώνει κυρίως λείους μύες και καρδιά δεν υπόκειται στον άμεσο έλεγχό μας, σε αντίθεση με το κεντρικό που νευρώνει πχ τους γραμμωτούς μύες. Έτσι το να λυγίσουμε το χέρι μας είναι πολύ απλό γιατί οι δικέφαλοι μύες είναι γραμμωτοί και ελέγχονται από το κεντρικό νευρικό σύστημα, ενώ το να αλλάξουμε το ρυθμό της αναπνοής μας μπορεί να γίνει μόνο έμμεσα αφού οι πνεύμονες είναι λείοι μύες, οπότε για να αλλάξουμε το ρυθμό της αναπνοής θα πρέπει πχ να τρέξουμε οπότε το ΑΝΣ θα δώσει αντίστοιχη εντολή στους πνεύμονες, ή να σφίξουμε τους μύες του θώρακα, οπότε οι πνεύμονες δεν μπορούν να ανοίξουν αφου θα πιέζονται από τον θώρακα.
Η θεωρητική βάση για την βιοανάδραση αναπτύχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του '60 και μάλιστα η ανακάλυψη οφείλεται, κατά ένα μέρος, σε τυχαίο γεγονός. Η NASA, ανέθεσε στον Dr. Barry Sterman (UCLA, School of Medicine) τη διερεύνηση της πρόκλησης επιληπτικών κρίσεων από το καύσιμο υδραζίνη που χρησιμοποιούνταν τότε από τη NASA. Ο Dr. Sterman μελέτησε την επίδραση της ουσίας σε πειραματόζωα, και συγκεκριμένα σε γάτες, και παρατήρησε ότι μία ομάδα παρουσίαζε αντίσταση στις επιληπτικές κρίσεις. Αργότερα διαπίστωσε ότι οι γάτες αυτές είχαν εκπαιδευτεί, σε προηγούμενα πειράματά του, στην αύξηση των SMR κυμάτων. Αυτή ήταν και η αιτία έρευνας για την εφαρμογή του στον άνθρωπο.

Την περίοδο εκείνη λοιπόν ήδη ήταν γνωστό ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος παράγει ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Η συχνότητα των κυμάτων και η έντασή τους ήταν αρκετή για να καταλάβει ένας ειδικός την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο εγκέφαλος (χαλάρωση, έντονο στρες, κλπ). Επιστήμονες μετέτρεψαν μέσω μηχανημάτων τα εγκεφαλικά κύματα σε ήχο ή και σε εικόνα ώστε να έχουν μια εποπτεία της συνολικής κατάστασης του εγκεφάλου και το πόσο κοντά ή μακρυά βρίσκεται από το φυσιολογικό. Με τον τρόπο αυτό μελέτησαν την εγκεφαλική δραστηριότητα σε κάθε περιοχή του εγκεφάλου, και με ποιά περιοχή συνδέεται η κάθε πάθηση.
Ερευνητικές ομάδες, παράλληλα και ανεξάρτητα πολλές φορές προσπάθησαν να ελέγξουν κατά πόσο ο εγκέφαλος μπορεί να εκπαιδευτεί, ή να υποχρεωθεί να αλλάξει συμπεριφορά, αλλά και πώς αυτό θα γίνει με σχετικά απλό και τυποποιημένο τρόπο ώστε να μπορεί να γίνει εκτός εργαστηρίου (σε κάποιο ιατρείο, στο σπίτι κ.α.). Ανάμεσα στις τεχνικές που δοκιμάστηκαν ήταν να συντονιστεί ο εγκέφαλος με τα κύματα που προέρχονταν από εξωτερική πηγή. Αν ο εγκέφαλος παράγει χαμηλότερης έντασης από το κανονικό κύματα άλφα, θα προσπαθούσαν να τον συντονίσουν βάζοντας τον "ασθενή" να ακούσει ήχους σε συχνότητα άλφα. Τα κύματα άλφα βέβαια (όπως και τα θήτα, δελτα, βήτα) είναι χαμηλότερης συχνότητας από όσα μπορεί να αντιληφθεί το ανθρώπινο αυτί (20-20.000 Hz), αλλά αυτό ξεπεράστηκε με την μέθοδο του διακροτήματος. Η μέθοδος αυτή συνδυάζεται σήμερα και με την βιοανάδραση για ταχύτερα αποτελέσματα.

Αριθμός συνεδριών
Ανάλογα με την περίπτωση, αλλά το σύνηθες είναι 10 με 30. Η κάθε μία είναι 30-60 λεπτά, και η συχνότητα συνηθως 1 με 3 την εβδομάδα.

Βιβλιογραφία-Πηγές
Βιοανάδραση: Μια νέα τεχνική κατά του στρές! [http://health.eportal.gr/health/enalaktikh/1313oz_200507171313.php3]
Η βιοανάδραση στην κλινική πράξη [http://www.iatrikionline.gr/ellia_13/7.pdf]
http://www.NaturalHealthNotebook.com
http://www.monroeinstitute.org/
http://www.eegbiofeedback.gr/sev/fronte ... staticPage
Νευροανάδραση (Neurofeedback ή Biofeedback) [http://www.dikepsy.gr/nevroanadrasi.shtml]
Νευροανάδραση [http://www.altlife.gr/index.cfm?content=leftcat&catID=3&contentID=46]
Βιοενέργεια - Βιοσυντονιστική - Βιοανάδραση [http://www.iatronet.gr/article.asp?art_id=698]
Ηλεκτρονικά παιχνίδια που θεραπεύουν! [http://news.pathfinder.gr/periscopio/neuro-feedaback.html]
Biofeedback practitioners guide. (Mark S. Schwartz)
Biofeedback for the Brain (Paul G. Swingle)
Encyclopedia Of The Human Brain, Vol. 1-4 - (Malestrom)
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
Ενεργό μέλος
Ενεργό μέλος
 
Δημοσ.: 676
Ἐγγραφή: Σάβ 06/11/2004 15:09
Τοποθεσία: Κρήτη

Ορολογία

Δημοσίευσηἀπό ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ » Πέμ 24/09/2009 19:36

Ορολογία
Εγκεφαλικά Κύματα
Σήμερα, γνωρίζουμε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος παράγει κύματα από 0.5 – 40+ Hz, τα οποία συνήθως τα χωρίζουμε σε κατηγορίες κυμάτων: δέλτα, θήτα, άλφα, SMR, βήτα και γάμα.

δ (0.5-3 Hz): ύπνος
θ (4-7 Hz): όνειρο
α (8-12 Hz): χαλάρωση
smr (12-15): χαλαρή εστίαση. (Sensory Motor Rhythm ή αισθητηριοκινητικός ρυθμός). Διακρίνονται από τα βήτα λόγω των καλύτερων αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται στη χαλαρή εστίαση.
β (16-22 Hz) : εστίαση
β2 (22-28 Hz) : ένταση
γάμα (+28 Hz)


pH: (δείκτης οξύτητας). Ο δείκτης αναφέρεται στην συγκέντρωση ιόντων υδρογόνου σε ένα διάλυμα, τα οποία ιόντα είναι αυτά που προκαλούν την αίσθηση και τις ιδιότητες του οξέος. Ο δείκτης παίρνει τιμές από 0 έως 14. για τιμές μικρότερες του 7 έχουμε διάλυμα όξινο, για pH=7 έχουμε ουδέτερο διάλυμα, ενώ για pH μεγαλύτερο του 7 έχουμε αλκαλικό διάλυμα (το αντίθετο του όξινου). Σημειώνεται ότι δεν υπάρχει ουδέτερο pH αλλά ουδέτερο διάλυμα (pH=7). Το pH του δέρματος στον άνθρωπο είναι περίπου 5,5 το οποίο δηλώνει ότι το δέρμα μας είναι ελαφρώς όξινο, άρα παρέχει κάποια αντιβακτηριακή προστασία στον οργανισμό. Το "ουδέτερο pH" που αναφέρεται συχνά στις μέρες μας είναι μια ατυχής ορολογία της "επιστήμης" που ονομάζουμε marketing.

αυτόνομο νευρικό σύστημα
: λειτουργεί ακούσια και ρυθμίζει τις καθημερινές ανάγκες χωρίς τη συνειδητή συμμετοχή του νου. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ελέγχει όργανα, ιστούς και αδένες στο σώμα. Από τους μύες νευρώνει τους λείους μύες και την καρδιά.

κεντρικό νευρικό σύστημα: Αποτελείται από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, και τα νεύρα που καταλήγουν σε όργανα του σώματος, όπως οι γραμμωτοί μύες, και αποτελούν τα κύρια κέντρα όπου γίνεται η διαπλοκή, η συσχέτιση και η μεταφορά των νευρικών πληροφοριών

διακρότημα: φαινόμενο που εμφανίζεται κατά τη σύνθεση δύο ήχων των οποίων οι συχνότητες διαφέρουν ελάχιστα και κατά το οποίο η ένταση του τελικού ήχου αυξομειώνεται περιοδικά. Μάλιστα η συχνότητα της σύνθεσης των ήχων είναι ίση με τη διαφορά των συχνοτήτων των δυο αρχικών ήχων. Αν λοιπόν συνθέσουμε δύο ήχους συχνότητας 100Hz και 103Hz, το αποτέλεσμα θα είναι ήχος του οποίου η ένταση θα έχει συχνότητα 3Hz. Αν και ήχοι με συχνότητα μικρότερη των 20Hz δεν γίνονται αισθητοί από το ανθρώπινο αυτί, εντούτις έναν τέτοιο ήχο τον ακούμε (γιατί 3Hz είναι η συχνότητα της εντασης και οχι του ηχου).
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ
Ενεργό μέλος
Ενεργό μέλος
 
Δημοσ.: 676
Ἐγγραφή: Σάβ 06/11/2004 15:09
Τοποθεσία: Κρήτη


Ἐπιστροφὴ στην Ἄλλα ἐπιστημονικὰ θέματα



Παρόντες

Παρόντες σὲ αὐτὴ τὴν Δ. Συζήτηση: Δεν ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένα μέλη καὶ 2 ἐπισκέπτες