Η αλληλεγγύη στις αρχαίες ομοσπονδίες και στην Ε.Ε

Συζήτηση περὶ τοῦ ἤθους καὶ τοὺς ὕφους τῆς πολιτικῆς

Η αλληλεγγύη στις αρχαίες ομοσπονδίες και στην Ε.Ε

Δημοσίευσηἀπό ΚΑΤΣΟΥΛΑ ΑΜΑΛΙΑ » Τετ 25/05/2016 05:21

Νίκου Παπαδάκου και Νίκου Κυριαζή*


«Ο τρώσας και ιάσεται»1

Είναι γνωστό και αποδεκτό πως η δημοκρατία, με την άμεση μορφή της, όπου το κυρίαρχο σώμα ήταν η Εκκλησία του Δήμου, δηλαδή η συνέλευση των πολιτών, γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα προς τα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα. Είναι λιγότερο γνωστό πως η ιδέα και η πρακτική της ομοσπονδίας γεννήθηκε επίσης στην αρχαία Ελλάδα με τα κοινά των Βοιωτών, των Χαλκιδέων (της μακεδονικής Χαλκιδικής, όπως η Όλυνθος) με αποκορύφωμα τα δύο μεγάλα κοινά, εκείνα της Αιτωλικής και της Αχαϊκής ομοσπονδίας του 4ου π.Χ. αιώνα, που στην ακμή τους περιελάμβαναν πάνω από 40 πόλεις κράτη με πρωτεύουσες το Θέρμο (στη λίμνη Τριχωνίδα) και το Αίγιο αντίστοιχα.

Τα κοινά αυτά είχαν κοινό νόμισμα, κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική, κοινά μέτρα και σταθμά, τελωνειακή ένωση, ομοσπονδιακό προϋπολογισμό καθώς και σε ισχύ τις γνωστές ελευθερίες κυκλοφορίας αγαθών και υπηρεσιών, ανθρώπων και κεφαλαίου. Μάλιστα τα πολιτικά δικαιώματα ήταν σαφώς περισσότερο ολοκληρωμένα αφού ίσχυε η ισοπολιτεία, που σήμαινε τη μεταφορά του συνόλου των πολιτικών δικαιωμάτων του κάθε πολίτη της ομοσπονδίας, όταν εκείνος μετακινούνταν από την μία πόλη - κράτος σε μία άλλη. Αν π.χ. ένας Αργείος αποφάσιζε να εγκατασταθεί στην Κόρινθο, αποκτούσε αυτόματα το δικαίωμα ψήφου (εκλέγειν και εκλέγεσθαι) στην αντίστοιχη κορινθιακή Εκκλησία του Δήμου.

Εκείνες οι ελληνικές ομοσπονδίες ήταν ταυτόχρονα απόλυτα δημοκρατικές, με την ομοσπονδιακή Εκκλησία του Δήμου, το υπέρτατο όργανό τους, να συνεδριάζει μία φορά τον χρόνο στην πρωτεύουσα και άλλη μία φορά εκ περιτροπής σε μια άλλη από τις πόλεις - κράτη που απάρτιζαν την κάθε ομοσπονδία. Η διαδικασία λειτουργίας του οργάνου και ο τρόπος λήψης των βασικών πολιτικών αποφάσεων, τις οποίες έπαιρνε το ανώτατο αυτό όργανο σχετικά με την ειρήνη, τον πόλεμο, τα οικονομικά, τις συμμαχίες, την αποδοχή νέων μελών κ.λπ., καθώς και η εκλογή των εκτελεστικών οργάνων όπως τον στρατηγό - αρχηγό του κράτους, αποτέλεσε υπόδειγμα για την οργάνωση και λειτουργία σημαντικών σύγχρονων ενώσεων όπως οι ΗΠΑ.

Η εύρυθμη λειτουργία στις αρχαίες ομοσπονδίες βασιζόταν στην αρχή της πραγματικής αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών - μελών και κυρίως σε τομείς όπως η άμυνα και η ασφάλεια. Συγκεκριμένα η ομοσπονδία αναλάμβανε την ευθύνη υπεράσπισης των κρατών - μελών, τα οποία συνέφεραν στον κοινό στρατό τόσο με άνδρες και υλικό (άλογα, πλοία, πολεμοφόδια κ.λπ.) όσο και με οικονομικούς πόρους.


Η περίπτωση του Φλειούντα, μέλους της Αχαϊκής ομοσπονδίας

Τι συνέβαινε όμως σε εκείνη την περίπτωση που η ομοσπονδία δεν εκπλήρωνε τις υποχρεώσεις της προς ένα κράτος - μέλος; Σπάνια περίπτωση μεν, αλλά υπαρκτή, όπως αποδεικνύει το ακόλουθο περιστατικό:

Ο Φλειούντας ήταν μέλος της Αχαϊκής ομοσπονδίας και σε κάποια περίπτωση αντιμετώπισε εχθρική απειλή. Για λόγους που οι αρχαίοι ιστορικοί και κυρίως ο Πολύβιος δεν διευκρινίζουν, ο ομοσπονδιακός στρατός βρέθηκε ανέτοιμος να αναλάβει δράση και να υπερασπιστεί τον Φλειούντα από τους εισβολείς, όπως όφειλε να κάνει με βάση την αλληλεγγύη και τις αρχές της ομοσπονδίας.

Οι κάτοικοί του αναγκάστηκαν τότε, για να ενισχύσουν την αμυντική δύναμή τους, να απευθυνθούν σε μισθοφορικό σώμα, το οποίο πλήρωσαν με δικούς τους πόρους και στη συνέχεια ζήτησαν από την ομοσπονδία να αναλάβει τις ευθύνες της. Η ομοσπονδία αποδέχτηκε ότι με δική της ευθύνη δεν είχε εκπληρώσει, ως όφειλε, την υποχρέωση της αλληλεγγύης προς τον Φλειούντα, με αποτέλεσμα την οικονομική επιβάρυνση αυτού του κράτους - μέλους.

Αναγνωρίζοντας την παράλειψη, η ομοσπονδιακή Εκκλησία του Δήμου αποφάσισε να απαλλάξει τον Φλειούντα για τα επόμενα χρόνια από οποιαδήποτε υποχρέωση καταβολής των εισφορών του που αντιστοιχούσαν προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό, σαν αντιστάθμισμα για τη μισθοφορική δαπάνη στην οποία αυτός εξαναγκάστηκε.

Έτσι η ομοσπονδιακή διοίκηση διαβεβαίωνε τα μέλη της ότι με τα διορθωτικά μέτρα, τα οποία θα λάμβανε εκ των υστέρων, θα αποκαθιστούσε τουλάχιστον το μέγεθος της ζημίας την οποία θα είχαν εκείνα υποστεί. Ουσιαστικά αποδείκνυε εμπράκτως ότι η κοινοπολιτεία είχε πραγματικό και ουσιαστικό ρόλο να υπάρχει, αφού εξασφάλιζε τις συνθήκες για τις οποίες είχε συσταθεί: την αλληλεγγύη και την αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των μελών της.


Υπάρχει αλληλεγγύη μεταξύ των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Κάτι τέτοιο υποτίθεται ότι οφείλει να πράττει σε αντίστοιχες περιπτώσεις στις μέρες μας και η Ε.Ε., η οποία άλλωστε στήριξε ουσιαστικά την ανάγκη για ύπαρξη και τη σύστασή της πάνω στις ίδιες εκείνες αρχές της αλληλεγγύης μεταξύ των μελών της. Έτσι και η προσπάθεια για σωτηρία της Ελλάδας από την άτακτη χρεοκοπία μέσα από τις δανειακές συμβάσεις τις οποίες πρότεινε η Ε.Ε. θεωρητικά βασιζόταν στην ίδια αυτή αρχή και εξυπηρετούσε τις αντίστοιχες ανάγκες.

Ωστόσο εδώ ανακύπτει ένα σοβαρό θέμα, που από ό,τι γνωρίζουμε δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί: Οι δανειακές συμβάσεις συνδέθηκαν με συγκεκριμένα μέτρα τα οποία εξυπηρετούσαν την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Η δοσολογία των μέτρων, όμως, αποδείχτηκε λανθασμένη, με το γνωστό θέμα του εσφαλμένου υπολογισμού του πολλαπλασιαστή από το ΔΝΤ.

Ο πραγματικός αρνητικός πολλαπλασιαστής ήταν περίπου διπλάσιος από τον υπολογισθέντα, με αποτέλεσμα η ύφεση και οι απώλειες της ελληνικής οικονομίας σε ΑΕΠ και ανεργία να αποδειχτούν πολύ μεγαλύτερες από εκείνες που είχαν αρχικά υπολογιστεί.

Το ΔΝΤ, διά στόματος του επικεφαλής των οικονομολόγων του Ολιβιέ Μπλανσάρ και της διευθύντριας Λαγκάρντ, το παραδέχτηκαν επίσημα και ζήτησαν συγγνώμη. Ο Αμερικανός συγγραφέας Στέφεν Κόβεϊ έγραφε σοφά: «Δεν είμαι το αποτέλεσμα των περιστάσεών μου. Είμαι το αποτέλεσμα των αποφάσεών μου» και επομένως το ηθικό και ίσως νομικό θέμα που τίθεται εδώ σε αναλογία του παραδείγματος του Φλειούντος είναι το εξής:

Εφόσον αποδεδειγμένα την ευθύνη για τη βαθύτερη ύφεση της χώρας φέρει η εσφαλμένη πολιτική της τρόικας, της εξουσιοδοτημένης δηλαδή από την Ε.Ε. αρχής για την επίλυση του προβλήματος, τότε γιατί η Ελλάδα, στη βάση της αρχής της αλληλεγγύης και της συλλογικής ευθύνης της ομοσπονδίας, δεν απαλλάχθηκε από την Ε.Ε από την υποχρέωση μέτρων (δημοσιονομικό κενό κ.λπ.) κατά την τάξη μεγέθους της ζημίας η οποία προκλήθηκε στην οικονομία της από τα εσφαλμένα μέτρα που ελήφθησαν από τους θεσμούς της Ένωσης;

Μάλιστα τα μεγέθη της ζημίας μπορούν εύκολα να υπολογισθούν πάνω στο ΑΕΠ της χώρας, αφού είναι σαφώς μετρήσιμα (η διαφορά των πολλαπλασιαστών είναι επί δύο). Για παράδειγμα η απώλεια του ΑΕΠ της χώρας από τον λανθασμένα υπολογισθέντα πολλαπλασιαστή (μείον 5% στο πραγματικό μείον 10% για την περίοδο 2010-2011 αναλογεί) σε 11-12 δισ. ευρώ με δεδομένο ότι το ΑΕΠ του 2009 ανήλθε σε 230 δισ. ευρώ περίπου.

Αν οι λόγοι πάνω στους οποίους στηρίχθηκε αρχικά η δημιουργία της Ε.Ε. εξακολουθούν να διακατέχουν τη σημερινή της λειτουργία, τότε η περίπτωση της Ελλάδας θα μπορούσε να αποτελέσει το έναυσμα για την άσκηση εκ μέρους των διοικούντων ισχυρών της Ένωσης μίας σειράς μέτρων ελάφρυνσης των οικονομικών υποχρεώσεων της πατρίδας μας, τουλάχιστον κατά το μέγεθος της ζημίας την οποίαν υπέστη από τα λανθασμένα μέτρα που της επεβλήθησαν ώστε να πιστοποιηθεί η ύπαρξη της πραγματικής αλληλεγγύης της Ένωσης.

Ταυτόχρονα, μια τέτοια κίνηση σε αυτή τη χρονική στιγμή της έξαρσης των αποσχιστικών κινήσεων σε όλα τα μήκη και πλάτη της Ένωσης θα δυνάμωνε εκείνες τις φωνές οι οποίες μιλούν για το ευρωπαϊκό όνειρο της ισονομίας, της ισοπολιτείας και της προόδου.

Έτσι η κυβέρνηση της χώρας οφείλει να λάβει υπόψη όλα τα δεδομένα που σχετίζονται με τους λόγους που μας οδήγησαν σε αυτή την ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο και να αναλάβει ευθαρσώς εκείνο το μερίδιο ευθύνης που μας αναλογεί και να μην κρυφτεί πίσω από «τη συνήθεια να διακηρύσσουμε τα δικαιώματά μας με απώτερο σκοπό να αμελήσουμε τα καθήκοντά μας» (Νίκολας Γκόμεζ Νταβίλα).

Το ίδιο όμως πρέπει να πράξουν και οι ισχυροί μας σύμμαχοι εφόσον θέλουν να κλείσουν μία και καλή τα στόματα όλων εκείνων οι οποίοι ισχυρίζονται ότι στην Ε.Ε., όπως και στο Φαρ Ουέστ, την παρτίδα τελικά δεν την κερδίζει όποιος έχει τέσσερις άσσους, αλλά όποιος κουβαλάει δύο πιστόλια.

1 (Αυτός που προξένησε την πληγή θα πρέπει να τη γιατρέψει) - απάντηση του μαντείου στον μύθο του Τήλεφου.



* Ο Νίκος Παπαδάκος είναι χημικός μηχανικός, πρόεδρος του Δ.Σ. του Δικτύου Επιχειρηματικότητας Καινοτομίας Ανάπτυξης (ΔΕΚΑ). Ο Νίκος Κυριαζής είναι συγγραφέας - οικονομολόγος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επισκέπτης καθηγητής του πανεπιστημίου Χάρβαρντ.
ΠΗΓΗ ΑΥΓΗ
ΤΩΝ ΓΑΡ ΗΛΙΘΙΩΝ ΑΠΕΙΡΑ ΓΕΝΕΘΛΑ
ΚΑΤΣΟΥΛΑ ΑΜΑΛΙΑ
Ενεργό μέλος
Ενεργό μέλος
 
Δημοσ.: 706
Ἐγγραφή: Παρ 11/09/2009 06:21

Ἐπιστροφὴ στην Πολιτικὴ - Ἐκκλησία τοῦ Δήμου



Παρόντες

Παρόντες σὲ αὐτὴ τὴν Δ. Συζήτηση : Δεν ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένα μέλη καὶ 1 ἐπισκέπτης