Η αποδημία των φιλοσόφων.

Η αποδημία των φιλοσόφων.

Δημοσίευσηἀπό ΧΑΒΟΥΤΣΑΣ ΒΛΑΣΗΣ » Κυρ 02/08/2009 12:00

Τὸ τέλος τῆς ἀρχαιότητας καὶ ἡ ἀποδημία τῶν φιλοσόφων.

Ἡ συμβατικὴ χρονολογία τοῦ τέλους τοῦ ἀρχαίου κόσμου εἶναι τὸ ἔτος 529, ὅταν ὁ Ἰουστινιανὸς ὑποχρέωσε τὴν Ἀκαδημία τῆς Ἀθήνας νὰ διακόψει τὴ λειτουργία της. Αὐτὸ ἦταν ἀποτέλεσμα διοικητικῶν μέτρων καὶ ἀπαγορεύσεων ποὺ δημιούργησαν συνθῆκες κάτω ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἡ Ἀκαδημία δὲν μποροῦσε πιὰ νὰ συνεχί­σει τὸ ἔργο της. Ἡ σημαντικὴ περιουσία τῆς Ἀκαδημίας φαίνεται ὅτι δημεύθηκε, ἐνῶ ἀπαγορεύθηκε ἡ διδασκαλία τοῦ δικαίου καὶ τῆς φιλοσοφίας στὴν Ἀθήνα. Τὰ χρόνια ἐκεῖνα ἡ Ἀκαδημία τῆς Ἀθήνας ἀριθμοῦσε σχεδὸν ἐννέα αἰῶνες ζωῆς, ἂν καὶ ὄπως φαίνεται δὲν λειτουργοῦσε πιὰ στὸν Κολωνό, ἐνῶ οἱ πλατωνικὲς σπουδὲς εἶχαν παραχωρήσει τὴ θέση τους σὲ ἕνα μόρφωμα νεοπλατωνισμοῦ, ἀποκρυφισμοῦ καὶ ἀνατολικῶν δοξασιῶν.

Ἡ διακοπὴ τῆς λειτουργίας τῆς Νεοπλατωνικῆς Ἀκαδημίας τῆς Ἀθήνας ἀποτελεῖ τὸ ἐπιστέγασμα τῆς προσπάθειας τοῦ Ἰουστίνου καὶ τοῦ Ἰουστινιανοῦ γιὰ θρησκευτικὴ ἑνότητα. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν διωγμὸ τῶν ἐθνικῶν διώχθηκαν καὶ οἱ γνωστικιστὲς καὶ οἱ μανιχαϊστές, ὀπαδοὶ τοῦ δυϊσμοῦ, τῆς ἰδεολογίας τοῦ περσικοῦ ἐχθροῦ, τοὺς ὁποίους μάλιστα ἡ Σασσανιδικὴ Περσία ἦταν πρόθυμη νὰ ὑποδεχθεῖ ὦς πρόσφυγες.

Παρὰ τὴ διακοπὴ τῆς λειτουργίας τῆς Ἀκαδημίας τῆς Ἀθήνας φαίνεται ὅτι οἱ ἀντίστοιχες φιλοσοφικὲς σχολὲς σὲ ἄλλες πόλεις τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας συνέχισαν νὰ λειτουργοῦν γιὰ ἀρκετὲς δεκαετίες. Ἡ φιλοσοφικὴ σχολὴ τῆς Ἀλεξάνδρειας ἀφοσιωμένη στὴ διδασκαλία τοῦ Ἀριστοτέλη δὲν θίχθηκε, ὄπως καὶ οἱ σχολὲς φιλολογίας στὴ Γάζα καὶ νομικῆς στὴ Βηρυτό.

Ἐκεῖνο ποὺ εἶναι γνωστὸ εἶναι ἡ μοίρα τοῦ τελευταίου σχολάρχη τῆς Ἀκαδημίας Δαμάσκιου καὶ τῶν ἄλλων φιλοσόφων ποὺ δίδασκαν ἐκεῖ. Οἱ πληροφορίες ποὺ ἔχουμε ὀφείλονται στὸν ἱστοριογράφο Ἀγαθία τὸν Σχολαστικό.

Ὁ Ἀγαθίας ἐπαινεῖ τὸ σῶμα τῶν φιλοσόφων δασκάλων τῆς Ἀκαδημίας, τοὺς ὁποίους χαρακτηρίζει ὦς «ἄκρον ἄωτον» τῆς διανόησης τῆς ἐποχῆς τους. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν Δαμάσκιο ἀπὸ τὴ Συρία, ἡγέτη καὶ σχολάρχη τῆς Νεοπλατωνικῆς Σχολῆς, οἱ ὑπόλοιποι ἕξη φιλόσοφοι ἦταν οἱ: Σιμπλίκιος ἀπὸ τὴν Κιλικία, σχολιαστῆς τοῦ Ἀριστοτέλη, Εὐλάμπιος ἀπὸ τὴ Φρυγία, Πρισκιανὸς ἀπὸ τὴ Λυδία, ποὺ συνέγραψε ἀργότερα ἕνα φιλοσοφικὸ ἐγχειρίδιο γιὰ τὸν βασιλέα Χοσρόη, Ἐρμείας, Διογένης ἀπὸ τὴ Φοινίκη καὶ Ἰσίδωρος ἀπὸ τὴ Γάζα. Ἂν ἑξαιρέσουμε τὸν Δαμάσκιο, τὸν Πρισκιανὸ καὶ τὸν Σιμπλίκιο, λίγα εἶναι γνωστὰ γιὰ τοὺς ὑπόλοιπους φιλοσόφους καὶ δὲν ἔχουν διασωθεῖ γραπτά τους.

Ὁ Ἀγαθίας διηγεῖται πὼς οἱ φιλόσοφοί της Ἀκαδημίας εἶχαν ἐξιδανικεύσει τὸν διάδοχό του περσικοῦ θρόνου Χοσρόη, γιὰ τὸν ὁποῖο κυκλοφοροῦσαν ἐκείνη τὴν ἐποχὴ φῆμες ποὺ τὸν ἀνέβαζαν σὲ πρότυπο ἀρετῆς καὶ σοφίας. Οἱ κύκλοι τῆς Ἀκαδημίας σχημάτισαν τὴν εἰκόνα ἑνὸς ἰδανικοῦ περιβάλλοντος στὴν αὐλὴ τῆς Περσίας στὴν Κτησιφώντα, ὅπου εἶχε πραγματοποιηθεῖ τὸ πλατωνικὸ ἰδεῶδες του φιλοσόφου βασιλέα καὶ ὅπου θὰ μποροῦσαν νὰ βροῦν ἕνα περιβάλλον ἰδανικὸ γιὰ φιλοσόφους. Ἡ ἐξιδανίκευση τῆς ζωροαστρικῆς Περσίας ἐξηγεῖται ἀπὸ τὴν παλιὰ ἀντίληψη ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦ Ζωροάστρη ἀναδυόταν μέσα στὴν πλατωνικὴ σοφία. Οἱ πλατωνιστὲς ἐκτιμοῦσαν τὸν Ζωροάστρη ὦς ἕναν ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους φωτοδότες τοῦ κόσμου. Ἄλλωστε ἡ ζωροαστρικὴ ἐπανάσταση, ὦς ἀπελευθέρωση τῆς θρησκευτικῆς σκέψης ἀπὸ τὴν ὕλη πρὸς τὴν κατεύθυνση μίας ἀνώτερης ἠθικῆς καὶ μίας ὑψηλῆς σοφίας, συγκίνησε τοὺς στοχαστὲς ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα μέχρι τὸν Φρειδερίκο Νίτσε. Τὴν ἴδια ἐποχή, ἡ Κωνσταντινούπολη βρισκόταν σὲ πόλεμο μὲ τὴν Σασσανιδικὴ Περσία, πράγμα ποὺ δὲν ἐμπόδισε τοὺς φιλοσόφους της Ἀκαδημίας νὰ ἐπιχειρήσουν ἀποδημία στὴν περσικὴ αὐλή. Πρέπει νὰ συμπεράνουμε ὅτι ἡ αὐτοκρατορικὴ διοίκηση συμπεριφέρθηκε μὲ ἐπιείκεια πρὸς τοὺς φιλοσόφους, τοὺς ἔδωσε τὰ μέσα καὶ τοὺς ἐπέτρεψε νὰ καταφύγουν στὴν Κτησιφώντα, παρὰ τὶς πολιτικὲς διαστάσεις τοῦ θέματος, ἀφοῦ τὸ ἐπεισόδιο αὐτὸ ἀποτελοῦσε πρόκληση γιὰ τὸν ἴδιο τὸν αὐτοκράτορα Ἰουστινιανό. Ἡ ἀποδημία τῶν φιλοσόφων φαίνεται νὰ ἔγινε μετὰ τὸ 529, ἀφοῦ ὁ Χοσρόης, στὸν ὁποῖο προσωπικὰ κατέφυγαν, ἀνέβηκε στὸν περσικὸ θρόνο τὸ 531. Δὲν εἶναι ἐπίσης κατανοητὸ πὼς ἡ ὁμάδα τῶν φιλοσόφων πραγματοποίησε τὸ μακρὺ καὶ ἐπικίνδυνο ταξίδι πρὸς τὴν Περσία, περνώντας μάλιστα ἀπὸ τὸ μέτωπο τῶν ἐμπολέμων.

Ὡστόσο, τὰ ὄνειρα καὶ οἱ ἐπιθυμίες τῶν φιλοσόφων διαψεύσθηκαν οἰκτρὰ ἀμέσως μετὰ τὴν ἄφιξή τους στὴν περσικὴ αὐλὴ τῆς Κτησιφῶντος, ὅπου πίστευαν ὅτι θὰ μποροῦσαν νὰ ζήσουν ὄπως ἐπιθυμοῦσαν. Πρῶτα-πρῶτα, παρὰ τὴν εὐνοϊκὴ ὑποδοχή τους ἀπὸ τὸν Χοσρόη καὶ τὴ γενναιοδωρία του, διαπίστωσαν ὅτι οἱ κορυφαῖοι Πέρσες ἦταν ἀλαζόνες καὶ ἀνυπόφορα ὑπερφίαλοι. Ἀντὶ νὰ συναντήσουν τὸ ἰδεατὸ περιβάλλον ποὺ μὲ τὴ φαντασία τοὺς εἶχαν κατασκευάσει, βρέθηκαν μέσα σὲ ἕναν κόσμο ἀνηθικότητας, βουλιμίας, ἀποθηρίωσης, ὠμότητας, ἀπανθρωπιᾶς καὶ καταπίεσης, δηλαδὴ μὲ ἄλλα λόγια σὲ ἕναν κόσμο βάρβαρο. Πολὺ γρήγορα καὶ ἡ τελευταία τους ἐλπίδα διαψεύσθηκε, ἀφοῦ μιλώντας μὲ τὸν ἴδιο τὸν Χοσρόη ἀνακάλυψαν ἕνα ἀμαθὲς ἄτομο ποὺ καυχιόταν ὅτι φιλοσοφοῦσε, χωρὶς νὰ κατέχει τὶς βασικὲς πνευματικὲς καὶ ἠθικὲς προϋποθέσεις γιὰ κάτι τέτοιο. Ὁ Ἀγαθίας, μάλιστα, φροντίζει νὰ περιγράψει μὲ λεπτομέρειες τὸ ποιὸν τοῦ Χοσρόη διηγούμενος πὼς ὁ βασιλιὰς ὑπέκυψε στὴ γοητεία τοῦ Οὐράνιου, ἑνὸς τυχάρπαστου τυχοδιώκτη, ἀπατεώνα ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη, ὁ ὁποῖος πρόβαλλε καὶ αὐτὸς ὦς φιλόσοφος. «Ἀποφεύγουμε καὶ ἀπορρίπτουμε ὅ,τι μας ξεπερνᾶ», παρατηρεῖ ὁ Ἀγαθίας, σχολιάζοντας τὴν προτίμηση τοῦ Χοσρόη πρὸς τὸν Οὐράνιο, παρὰ τὸ ὅτι γνώρισε τοὺς πολὺ ἀνώτερούς του Οὐράνιου ἑπτὰ φιλοσόφους. Φροντίζει μάλιστα νὰ προσθέσει καὶ τὸν ἀφορισμὸ τοῦ Σωκράτη ἀπὸ τὸν Γοργία: «ἀνάμεσα στοὺς ἀδαεῖς, ὁ ἀδαὴς νικᾶ τὸν εἰδήμονα». Μάλιστα ἡ πεποίθηση τῶν Ρωμαίων ὅτι ὁ Χοσρόης ἦταν ἄτομο βαθύτατα καλλιεργημένο, ἦταν κατὰ τὸν Ἀγαθία ἀποτέλεσμα τῶν κομπασμῶν καὶ τῆς φλυαρίας τοῦ Οὐράνιου, ποὺ ἐπέστρεψε στὴν Κωνσταντινούπολη γεμάτος πλούτη, θράσος καὶ ὑπεροψία.

Πολὺ σύντομα οἱ ἑπτὰ φιλόσοφοι ἀποφάσισαν νὰ ἐπιστρέψουν τὸ ταχύτερο στὴν Ἑλλάδα, παρὰ νὰ κερδίσουν τὰ μεγάλα πλούτη ποὺ ὁ Χοσρόης, γοητευμένος ἀπὸ τὴν αἴγλη τῆς φιλοσοφίας, τοὺς πρόσφερε. Προτιμοῦσαν, ὄπως διηγεῖται ὁ Ἀγαθίας, νὰ φτάσουν στὸ ρωμαϊκὸ ἔδαφος καὶ νὰ πεθάνουν, παρὰ νὰ μείνουν ἔστω καὶ λίγο ἀκόμη στὴν Περσία.

Ἐκεῖνον τὸν καιρό, τὸ 532, οἱ Ρωμαῖοι καὶ οἱ Πέρσες συνομολόγησαν εἰρήνη, ἡ ὁποία μάλιστα εἶχε ἀποκληθεῖ «αἰώνια», ἀφοῦ δὲν εἶχε χρονικὰ ὅρια.
Παραδόξως ἕνας ἀπὸ τοὺς ὅρους τῆς συνθήκης ποὺ ὑπογράφηκε ἀφοροῦσε τοὺς ἴδιους τους φιλόσοφους πρόσφυγες. Σύμφωνα μὲ τὸν ὄρο αὐτὸ τοὺς ἐπιτρεπόταν νὰ γυρίσουν στὸν τόπο τους καὶ νὰ ζήσουν ἐλεύθερα «κατὰ τὴν πατρώαν δόξαν», χωρὶς νὰ ἀλλάξουν τὶς ἀντιλήψεις τους. Εἶναι πολὺ πιθανὸ ὅτι ὁ παράδοξος, γιὰ μία συνθήκη εἰρήνης, αὐτὸς ὅρος τέθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Χοσρόη. Ὁ Ἀγαθίας μάλιστα ἀναφέρει ὅτι ὁ Χοσρόης ἐξάρτησε τὴν ἔναρξη καὶ τὴν ἐφαρμογὴ τῆς ἐκεχειρίας ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴ αὐτοῦ τοῦ ὄρου. Εἶναι φανερὸ ὅτι ἡ εἰκόνα πού μας παραδίδει ὁ Ἀγαθίας ἀποσιωπᾶ τὴν γενναιοφροσύνη καὶ τὸ μεγαλεῖο τοῦ Χοσρόη τοῦ Ἀ’, τοῦ ὁποίου ἡ βασιλεία εἶναι ἔνδοξη καὶ σύμφωνη μὲ τὴ ζωροαστρικὴ πρόθεση τῆς μεταμόρφωσης τοῦ κόσμου μέσω μίας βασιλικῆς ἠθικῆς. Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ σχολὴ τοῦ Σαπούρ, λαμπρὸ πνευματικὸ κέντρο τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅπου μεταφράστηκαν στὰ πεχλεβικὰ ὁ Πλάτων καὶ ὁ Ἀριστοτέλης.

Ὁ Ἀγαθίας ἀφηγεῖται τὸ ταξίδι τῆς ἐπιστροφῆς τῶν φιλοσόφων στὰ ρωμαϊκὰ ἐδάφη. Ὁ Σιμπλίκιος δίδαξε κατόπιν στὴ σχολὴ τῆς Ἀλεξάνδρειας, ἐνῶ οἱ ὑπόλοιποι φαίνεται ὅτι κατέληξαν ὦς δάσκαλοι στὶς Κάρρες τῆς Μεσοποταμίας.

Τὴν ἴδια χρονιὰ τῆς ἐπιστροφῆς τῶν φιλοσόφων ὁ Ἰουστινιανὸς ἐπέλεξε δυὸ ἰδιοφυεῖς ἐπιστήμονες, ἐκπροσώπους τῶν ἑλληνικῶν παραδόσεων στὴ Μικρὰ Ἀσία καὶ συνεχιστὲς τῶν ἑλληνικῶν μαθηματικῶν, ὦς ἀρχιτέκτονες τῆς Ἁγίας Σοφίας.

Μιὰ νέα ἐποχὴ ἀρχίζει;;;;
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..

ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Ἀντιπροσωπευτικὸ εἰκονίδιο μέλους
ΧΑΒΟΥΤΣΑΣ ΒΛΑΣΗΣ
Μάκιστος
 
Δημοσ.: 1595
Ἐγγραφή: Πέμ 10/03/2005 15:24
Τοποθεσία: Ν38 36' 41" Ε23 31' 18"

Ἐπιστροφὴ στην Φιλοσοφία



Παρόντες

Παρόντες σὲ αὐτὴ τὴν Δ. Συζήτηση : Δεν ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένα μέλη καὶ 1 ἐπισκέπτης