Απόπειρα εθνικής αυτοκτονίας

Συζήτηση περὶ Μυθολογίας - Ἱστορίας

Απόπειρα εθνικής αυτοκτονίας

Δημοσίευσηἀπό ΧΑΒΟΥΤΣΑΣ ΒΛΑΣΗΣ » Τετ 23/04/2008 21:25

Ἀπόπειρα ἐθνικῆς αὐτοκτονίας

(Ἡ σχέση τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ μὲ τὸ Βυζάντιο)
Κωνσταντῖνος Παπαρρηγόπουλος


Ὄτε πρὸ ἡμιολίας ἑκατονταετηρίδος ἤρχισε προαγομένη ἡ τοῦ νέου Ἑλληνισμοῦ παίδευσις, οἱ σημαιοφόροι τῆς μεγάλης ταύτης πνευματικῆς ἀναβιώσεως ἐπεδόθησαν φυσικῶ τῷ λόγῳ πρὸ πάντων εἰς τὴν μελέτην τῶν διανοητικῶν καὶ πολιτικῶν μεγαλουργημάτων τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ. Παιδευόμενοι δὲ καὶ ἐν τὴ νεωτέρα της Δύσεως ἐπιστήμη, ἐνισχύοντο μὲν περὶ τὴν πρὸς τοὺς προπάτορας ἐκείνους λατρείαν αὐτῶν, ἐδιδάσκοντο ὅμως δυστυχῶς ἐνταυτῶ νὰ περιφρονώσι καὶ νὰ μυκτηρίζωσι τοὺς μεσαιωνικοὺς ἠμῶν χρόνους. Ἡ Ἑσπερία εἶχε πρὸ καιροῦ διατεθῆ δυσμενῶς πρὸς τὴν ἡμετέραν ἐν Κωνσταντινουπόλει μοναρχίαν. Συμφέροντα θρησκευτικὰ καὶ πολιτικὰ πολλᾶς παρήγαγον ἀμοιβαίας αἰτιάσεις μεταξὺ Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως, ἐπὶ τέλους δὲ ἐπήγαγον καὶ τᾶς ὀλεθρίας σταυροφορικᾶς καθ' ἠμῶν ἐπιδρομᾶς. Ὅθεν πᾶσαι σχεδὸν αἳ χρονογραφίαι ἠμῶν ὄσαι ἐγράφησαν ἔκτοτε καὶ μέχρις ἐσχάτων ὑπὸ τῶν Δυτικῶν, ἐγελοιογράφησαν μᾶλλον ἢ ἀπετύπωσαν πιστῶς τοὺς χαρακτήρας τοῦ μεσαιωνικοῦ ἠμῶν κράτους.

Τοιαῦται ὑπῆρξαν αἳ δυὸ πηγαὶ ἐξ ὢν ἐποτίσθησαν τὰ νάματα τῆς ἱστορικῆς αὐτῶν παιδεύσεως αἳ λόγιαι ἠμῶν γενεαὶ ἀπὸ τοῦ Κοραῆ καὶ ἐφεξῆς. Τὸ δ'ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ὅτι ἐνεφορήθησαν θαυμασμοῦ μὲν ἀνεξελέγκτου πρὸς τοὺς προπάτορας, ἀδιαφορίας δὲ πρὸς τοὺς πατέρας, προαγομένης πολλάκις μέχρις ἀποστροφῆς. Αἳ γενεαὶ ἐκεῖναι δὲν ἐνθυμοῦντο εἰμὴ τᾶς ἀρετᾶς τῶν ἀρχαίων χρόνων, καὶ δὲν ἐγίνωσκον εἰμὴ τᾶς κακίας τῶν μεσαιωνικῶν, λησμονοῦσαι ὅτι πολλὰ ἔσχεν ἁμαρτήματα καὶ ὁ πρῶτος Ἑλληνισμός, μὴ ἠξεύρουσαι δὲ ὀπόσα ἐμεγαλούργησε καὶ ὁ μεσαιωνικός. Οὐδὲ θέλομεν ἐλέγξει ἐπὶ τούτω τοὺς πρώτους ἐκείνους τοῦ Γένους διδασκάλους. Τὸ κατεπεῖγον ἦτο τότε νὰ ἐξαρθῆ τὸ φρόνημα τοῦ δεδουλωμένου ἔθνους καὶ νὰ παρατεθώσιν εἰς μίμησιν ἐξαίρετα ἄθλων καὶ λόγων ὑποδείγματα• τοιαῦτα δὲ δὲν ἀνεύρισκον εἰμὴ ἐν τὴ ἀρχαιότητι, διότι μόνην τὴν ἀρχαιότητα ἐγίνωσκον οἴκοθεν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον• ὅθεν ταύτης ἔγραφον εἰκόνα ἄσπιλον, ἀμόλυντον, ἰδεώδη. Περὶ δὲ τῶν μετέπειτα χρόνων δὲν ἤξευρον εἰμῆ ὅσα ἐδιδάσκοντο παρὰ τῶν Ἑσπερίων• ὅθεν ἢ ἀπεσιῶπον τὰ κατὰ τοὺς χρόνους τούτους ἢ ἐκακολόγουν αὐτούς. Ἡ τοιαύτη τῆς Ἱστορίας ἠμῶν τύχη δὲν ἔπαυσεν οὐδ' ἐπὶ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Πανεπιστημίου. Δυὸ μόναι ὑπῆρχον κατ' ἀρχὰς ἐν αὐτῷ ἰστορικαὶ ἔδραι, ἡ τῆς Γενικῆς Ἱστορίας καὶ ἡ τῶν ἀρχαίων ἐθνῶν• μόλις δὲ μετὰ 14 ἔτη ἤρχισε νὰ διδάσκηται ἀπὸ τῆς καθέδρας ταύτης ἡ Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτέρων χρόνων μέχρι τῶν καθ' ἠμᾶς.

Παράδοξον λοιπὸν δὲν εἶνε ὅτι ἐπὶ ἑκατονταετηρίδα σχεδὸν ὅλην ἀπὸ τῆς πνευματικῆς του ἔθνους ἀναβιώσαεως ἐπεκράτησαν παρ' ἠμὶν περὶ τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ πλεῖσται ἐσφαλμέναι δοξασίαι. Τὸ παράδοξον εἶνε ὅτι, καὶ ἐνῶ πρὶν ἔτι ἀρχίση ἐν Ἑλλάδι ἡ γνησία, ἡ ἐθνικὴ περὶ αὐτοῦ μελέτη, ἡ ἱστορική της Δύσεως δυσμένεια εἶχεν ἀποβῆ ὀπωσοῦν μετριωτέρα• καὶ ἀφοῦ ἡ διὰ τῆς μελέτης ἐκείνης ὁλοσχερῶς ἀποκαλυφθεῖσα ἀλήθεια ἐπεκροτήθη ὑπὸ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἐν Ἑλλάδι πολλοὶ ἐπιμένουσιν ἔτι εἰς τὴν ἀρχαίαν πλάνην, δὲν ἐγκρίνουσιν ὅσα συνέβησαν ἐπὶ τῆς γῆς κατὰ τοὺς μεσαιωνικοὺς χρόνους καὶ φαντασιοκοποῦντες, ἀγωνίζονται νὰ συναρμόσωσι τὸν νέον Ἑλληνισμὸν μετὰ τοῦ ἀρχαίου δι' ἐναερίου τινὸς καὶ ἀοράτου γεφύρας.

Μὴ νομίσωμεν ἐντούτοις ὅτι πρώτην ταύτην φορᾶν ὑπέστη τοιαύτας παρεξηγήσεις ἡ Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Αἳ διάφοροι τούτου μεταπλάσεις, δι' ὧν καὶ μόνον κατωρθώθη ἡ ἐπὶ τρισχίλια ἔτη παραμονὴ αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἱστορικῆς του κόσμου σκηνῆς, δὲν ἦτο εὔκολον νὰ ἐκτιμηθώσιν ἑκάστοτε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Τὴν σήμερον δὲν ὑπάρχει, ὑποθέτω Ἕλλην ὁ μὴ ὁμολογῶν ὅτι ὁ Φίλιππός της Μακεδονίας παρεσκεύασεν, ὁ δὲ υἱὸς αὐτοῦ Ἀλέξανδρος ἐξετέλεσε, καὶ οἱ Διάδοχοι καὶ Ἐπίγονοι αὐτῶν συνεπλήρωσαν ἔργον δι' οὐ ὁ ἀρχαῖος Ἑλληνισμός, ὅστις ἔπνεε τὰ λοίσθια ἒν τὲ τὴ μητροπόλει αὐτοῦ καὶ ἐν ταὶς ἀποικίαις, μετεπλάσθη πρὸς ἐπιτέλεσιν νέας ἱστορικῆς ἐντολῆς. Καὶ ὅμως ὁ ὕπατος τῶν ρητόρων τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου Ἀθηναίων διήγαγε τὸν βίον ἀγωνιζόμενος νὰ παρακωλύση τὸ ἔργον τοῦτο καὶ ἰσχυριζόμενος ὅτι ὁ Φίλιππος οὔτε Ἕλλην ἦτο, οὔτε βάρβαρος τουλάχιστον, ἀλλ' ὄλεθρος τὶς Μακεδών. Τὸν δὲ Ἀλέξανδρον, τὸν Ἀλέξανδρον ἐκεῖνον, ὃν οἱ αἰῶνες ἐπροσκύνησαν ὡς τὸν μέγιστον τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων. ὁ Δημοσθένης ἐπωνόμασεν Μαργίτην, περὶ οὐ ἐν Ὁμηρικῷ τινι ἐπιγράμματι λέγεται:
τὸν δε' οὒτ' ἂρ σκαπτήρα θεοὶ θέσαν, οὒτ' ἀροτήρα.

Καὶ ἔτι δριμύτερος, εἰ δυνατόν, ὑβριστῆς τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς νέας τῶν πραγμάτων καταστάσεως ἀνεδείχθη ὁ σύγχρονος ἱστορικὸς Θεόπομπος. Ὁ Θεόπομπος ἐβεβαίου ὅτι ὁ Φίλιππος δὲν ἐτίμα καὶ δὲν προῆγεν εἰμὴ τοὺς αἰσχίστους τῶν ἀνθρώπων. Οἱ περὶ αὐτόν, λέγει, δὲν ἤσαν ἑταῖροι ἀλλὰ ἐταῖραι• δὲν ἤσαν στρατιῶται ἀλλὰ χαμαιτύποι, -καὶ ἀνδροπόρνοι, καὶ Κένταυροι, καὶ Λαιστρυγόνες- Τίνες; Οἱ Παρμενίωνες, οἱ Κρατεροί, οἱ Σέλευκοι, οἱ Πτολεμαῖοι, οἱ Εὐμένεις, οἱ Ἀντίγονοι, οἱ Ἀντίπατροι καὶ πάσα ἡ ἄλλη χορεία τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἵδρυσαν τὰ περιώνυμα ἐκεῖνα νέα Ἑλληνικὰ βασίλεια, ἐν Ἀσίᾳ τὲ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ὢν τὰ ὀνόματα δὲν ἔπαυσαν ἐπὶ δισχίλια καὶ ἐπέκεινα ἔτη ὑπὸ τοῦ κόσμου παντὸς τιμώμενα.

Ἅ, βεβαίως μέγα τί χρῆμα εἶνε ἡ ρητορικὴ τέχνη, μέγα ἡ ἱστορικὴ ἐπιστήμη• ἀλλὰ καὶ τοῦ Δημοσθένους εὐγλωττότερος, καὶ τοῦ Θεοπόμπου σοφώτερος ἀνεδείχθη τότε ὁ ἑλληνικὸς λαός. Τωόντι• ἐνῶ τοιαῦτα ἐπρέσβευον καὶ ἐδίδασκον ρήτορες καὶ ἱστορικοί, ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἐν τῷ αὐτοματισμῷ αὐτοῦ, ἔγνω τὸ μέλλον ἀσφαλέστερον αὐτῶν. Ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἐν τῷ αὐτοματισμῷ αὐτοῦ, ἔγνω τὸ μέλλον ἀσφαλέστερον αὐτῶν. Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς συνῆλθεν ἐπανειλημμένως εἰς κοινὴν ἐν Κορίνθῳ Σύνοδον, ἐρρύθμισεν ἐκεῖ τᾶς σχέσεις αὐτοῦ πρὸς Φίλιππον πρώτον, μετὰ δὲ τὸν θάνατον τούτου, πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον καὶ ἀνηγόρευσεν αὐτοὺς ἀλλεπαλλήλως στρατηγοὺς αὐτοκράτορας τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν κατὰ Περσίας πόλεμον. Ἔπειτα, δέ, ἐκτελῶν τὰ ἀποφασισθέντα, ἐξέπεμψε τὰ τέκνα αὐτοῦ εἰς τὰ ἐνδότατά της Ἀσίας, ὅπου Πελοποννήσιοι, Φθιῶται, Φωκεῖς, Λοκροί, Μαλιεῖς, Θεσσαλοί, ἀντὶ νὰ ἀναλίσκωνται εἰς ἐμφυλίους καὶ μικροὺς ἐντὸς τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος ἀγώνας προεπολέμησαν περὶ τῆς κυριαρχίας τοῦ κόσμου καὶ μετ' οὐ πολύ, ἐγκαταλείπων ἀθρόας τᾶς μαρανθείσας χώρας καὶ πόλεις τῆς ἀρχαίας πατρίδος, ἐξώρμησεν ἀκατάσχετος πρὸς τᾶς ἀχανεῖς ἐκτάσεις τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἴδρυσεν αὐτόθι ἑκατοντάδας νέων μεγάλων καὶ πλουσίων πόλεων. Ἐν ταύταις δὲ ταὶς πόλεσιν, ἐτελέσθη, προϊόντος του χρόνου, τὸ συνοικέσιον τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ μετὰ τοῦ Χριστιανισμοῦ, δι' οὐ ἐξελληνίσθη ἡ ἐν τῷ μεταξὺ ἐπικρατήσασα ἐκεῖ ρωμαϊκὴ κυριαρχία καὶ μετεπλάσθη εἰς μοναρχίαν ἑλληνικήν.

Ἀνάλογος τὶς φρονημάτων διάστασις μεταξὺ λαοῦ καὶ λογίων συνέβη καὶ ἐν τοὶς νεωτέροις χρόνοις παρ' ἠμίν. Ἐνῶ οὐκ ὀλίγοι τῶν λογίων σκώπτουσι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον εὐφυῶς τοὺς πατέρας αὐτῶν, ὁ λαὸς οὐδέποτε ἔπαυε τιμῶν καὶ γεραίρων αὐτούς. Ὄτε ἐν ἀρχῇ τῆς 17ης ἑκατονταετηρίδος ὁ Γάλλος δοὺξ de Nevers Κάρολος Β', ἀξιῶν ὅτι ἔχει δὶ ἐπιγαμίας κληρονομικὰ ἐπὶ τοῦ θρόνου τῶν Παλαιολόγων δικαιώματα, περιῆλθεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ διαφόρων προυχόντων τῆς Ἑλλάδος, οἱ προύχοντες οὗτοι δὲν συνήνεσαν νὰ συμπράξωσιν εἰ μὴ προσαγορεύοντες αὐτὸν Κωνσταντῖνον Παλαιολόγον. Ὄτε τῷ 1790 οἱ ἀπεσταλμένοι τοῦ λαοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀπῆλθον εἰς Πετρούπολιν ἴνα ἐπικαλεσθώσι τὴν ἐπικουρίαν τῆς Αἰκατερίνης Β', πρὸς ἀνάκτησιν τῆς ἀπολεσθείσης ἐλευθερίας, τοῦτο πρὸ πάντων ἐζήτησαν παρ' αὐτῆς, νὰ δώση τοὶς Ἔλλησι τὸν ἔγγονον Κωνσταντῖνον ὡς διάδοχόν του ἐκλιπόντος «γένους τῶν αὐτοκρατόρων ἠμῶν». Ὄτε ὁ ἀρματωλὸς Χασιῶν παππὰ Θύμιος Βλαχάβας συνεκάλεσεν ἐν Ὀλύμπῳ τῷ 1808 τινὰς τῶν συναγωνιστῶν τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, πρὸς διοργάνωσιν νέου ἐπαναστατικοῦ κινήματος, ἡ Σύνοδος αὕτη ὤρισεν ὡς ἡμέραν ἐνάρξεως τοῦ ἀγῶνος τὴν 29 Μαΐου, τὴν πεπρωμένην ἡμέραν καθ' ἣν ἔπεσεν ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς Κωνσταντινουπόλεως ὁ ἔσχατος τῶν Παλαιολόγων. Ὄτε τῷ 1822 καὶ 1823 συνῆλθον ἐν τῷ μέσῳ τῆς κλαγγῆς τῶν ὅπλων εἰς τὴν Ἐπίδαυρον καὶ εἰς τὸ Ἄστρος οἱ ἀντιπρόσωποι οὗτοι τοῦ λαοῦ δὲν ἐλησμόνησαν νὰ δοξολογήσωσι «τοὺς ἀειμνήστους Χριστιανοὺς ἠμῶν αὐτοκράτορας τῆς Κωνσταντινουπόλεως».
Ταῦτα πάντα ἐνθυμίζουσι μέχρι τινὸς τὰ πρὸ δισχιλίων ἐτῶν παρ' ἠμὶν γενόμενα. Ἀνάγκην ἐν τούτοις νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἀρχαία πλάνη ἦτο πολὺ μᾶλλον τῆς νεωτέρας συγγνωστή. Τότε ἐδέησε νὰ προνοηθῆ τὸ μέλλον, νῦν δὲ πρόκειται νὰ ἐκτιμηθῆ τὸ παρελθόν. Τότε ἡ ἀλήθεια ἀπεκαλύφθη εἰς τὸν λαὸν μᾶλλον ἢ εἰς τοὺς περὶ τὸν Δημοσθένη καὶ τὸν Θεόπομπον, διότι τὸ μέλλον, τὸ ἄδηλον εἶνε πολλάκις μυστηριῶδες τί προαίσθημα τῶν πολλῶν μᾶλλον ἢ ἐπιστημονικὴ διάγνωσις τῶν ὀλίγων. Ὅθεν ὅλως ἄπορον δὲν εἶνε ὅτι τὸ πάλαι ὁ λαὸς ἀνεδείχθη σοφώτερος τῶν διδασκάλων αὐτοῦ, ἐνῶ τὴν σήμερον πολὺ εὐλογώτερον ἦτο αὐτοί, δηλαδὴ οἱ διδάσκαλοι τοῦ λαοῦ νὰ μὴ ὀλισθήσωσι περὶ τὴν γνῶσιν καὶ τὴν κρίσιν γεγονότων προτελεσθέντων. Τί ἤξευρε, τί ἠδύνατο ἐπὶ τέλους νὰ ἠξεύρη ὁ λαὸς περὶ τοῦ παρελθόντος τούτου; Δὲν ἤξευρε εἰμὴ τοὺς αἴνους, οὖς ἀκούει ἐπὶ 400 ἔτη ψαλλομένους ἐν τοὶς ἱεροὶς ναοὶς ὑπὲρ τῶν παλαιῶν αὐτοῦ βασιλέων καὶ τῶν κατορθωμάτων αὐτῶν.

Χαῖρε τίμιον διάδημα Βασιλέων εὐσεβῶν.

Χαῖρε τῆς βασιλείας τὸ ἀπόρθητον τεῖχος.

Χαῖρε δι' ἧς ἐγείρονται τρόπαια.

Χαῖρε δι' ἧς ἐχθροὶ καταπίπτο


Καὶ τὸ ἄλλο ἐκεῖνο

«Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοὶς Βασιλεύσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ Σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα». Δὲν ἤξευρεν εἰμὴ τὸ δημῶδες ἐκεῖνο ἄσμα, τὸ ὁποῖον προοιμιάζον διὰ τῆς ἀπελπιστικῆς κραυγῆς.



Πῆραν τὴν Πόλιν, πῆραν τὴν! πῆραν τὴν Σαλονίκην!

Πῆραν καὶ τὴν Ἁγιὰ Σοφιά, τὸ μέγα Μοναστήρι!...

ἀπολήγει εἰς τὴν κατανυκτικλην ἐκείνην παραμυθίαν.

Σώπα, Κυρία Δέσποινα, μὴν κλαίης, μὴν δακρύζεις,

Πάλε μὲ χρόνια, μὲ καιρούς, πάλε δικά σου


Τὸ ἱστορικὸν τοῦτο τοῦ λαοῦ ἐγχειρίδιον, ὄσω ἐπίτομον καὶ ἂν εἶνε, ἤρκεσεν ἴνα τὸν διδάξη, ὅτι ἦτο κληρονόμος τῶν ἀγώνων καὶ τῶν ἐλπίδων τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὀπόσα δὲ ἄλλα θαυμαστὰ διδάγματα δὲν ἤθελον πορισθῆ αἳ λογιώτεροι ἠμῶν τάξεις ἐὰν ἀπεφάσιζον τελευταῖον νὰ μελετήσωσι τὴν ἐπιστημονικήν, τὴν ἀπηκριβωμένην τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκείνου ἱστορίαν. Βραχεία ἐκ περιωπῆς ἀνασκοπῆ τῶν ποικίλων αὐτοῦ περιπετειῶν, θέλει, ἐλπίζω, πείσει τὸν ἀναγνώστην περὶ τούτου.
Αἳ κυριώταται χῶραι, αἳ καταληφθεῖσαι ὑπὸ τοῦ ἀρχαίου καὶ τοῦ μακεδονικοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ χερσόνησος τοῦ Αἵμου, ἡ μικρὰ Ἀσία, καὶ αἳ ἐν τῷ μεταξὺ νῆσοι, ἐγένοντο ἀνάστατοι ὑπὸ τῆς 3ης μ.Χ. ἑκατονταετηρίδος ὑπὸ βαρβάρων παντοδαπῶν, ὅπως καὶ αἳ δυτικαὶ τῆς Εὐρώπης χῶραι. Παρ' ἠμὶν μάλιστα αἳ ἐπιδρομαὶ καὶ ἐγκαταστάσεις τῶν ἐθνῶν τούτων διήρκεσαν πολὺ πλειότερον ἢ ἐν τὴ Ἑσπερία. Ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς λαίλαπος ταύτης ἐν τὴ Δύσει, καὶ ὁποῖον ἐν τὴ Ἀνατολή; Ἐν τὴ δυτικὴ Εὐρώπη προέκυψαν ἔθνη νέα καὶ νέαι γλῶσσαι• ἡ Ἰταλική, ἡ Ἱσπανική, ἡ Γαλλική, ἡ Ἀγγλική. Ἐν ταὶς Ἀνατολικαὶς χώραις τανάπαλιν, πολλαχοὺ μὲν ὁ Ἑλληνισμὸς κατίσχυσεν ὁλοσχερῶς τῶν βαρβάρων, ἐνιαχοὺ δὲ ἵσταται ἔτι ἀκέραιος ἀπέναντι τῶν ἀπογόνων αὐτῶν. Ὁ θρίαμβος οὗτος τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους ὀφείλεται κυρίως εἰς τοὺς ἀγώνας τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει μοναρχίας• ἀγώνας πολεμικοὺς ἅμα καὶ ἐξελληνιστικούς, ὧν οἱ τελευταῖοι μαρτυρούσιν ἀριδήλως ὀπόσον κραταιὰ ὑπῆρχεν ἐν ταὶς καρδίαις τῶν βασιλέων ἐκείνων ἡ συνείδησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Οὐ μόνον κατ' ἰδὶαν πολλοὶ τῶν ἐπιδραμόντων ἀλλοφύλων ἐξελληνίζοντο καὶ ἐκαυχῶντο μάλιστα ἐπὶ τὴ ἑλληνικὴ αὐτῶν εὐγενεία, ἀλλὰ καὶ φυλαὶ ὁλόκληροι, οἶον οἱ Γότθοι τῆς μικρᾶς Ἀσίας, οἵτινες ἐν τὴ 9 ἐκατονταετηρίδι ὠνομάζοντο Γοτθογραῖκοι. Οὐ μόνον οἱ ξένοι οὖτοι, ἀντὶ νὰ ἐπιβληθώσιν εἰς τοὺς προτέρους της χώρας κυρίους ὅπως ἐπεβλήθησαν ἐν τὴ Ἑσπερία, συνεχωνεύοντο ἀπ' ἐναντίας ἐντὸς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ αἳ χῶραι, ὧν ἔφθασαν ἅπαξ νὰ κυριαρχήσωσι καὶ εἰς ἂς ἔκτισαν πόλεις ξενοφώνους, ἀνακτηθεῖσαι ἔπειτα ἀνελάμβανον τὴν προτέραν ἑλληνικὴν ὄψιν. Ὁ Νικηφόρος Φωκᾶς, ἐκβαλῶν τοὺς Ἄραβας ἐκ Κρήτης, κατέλυσε τὸ ὑπ' αὐτῶν πρὸ ἐτῶν 138 κατασκευασθὲν φρούριον Χαντάκ, καὶ ἤγειρε πλησίον αὐτοῦ φρούριον νέον, τὸ ὁποῖον ὠνόμασε Τέμενος. Ὁ Ἰωάννης Τσιμισκής, ἀνακτήσας τὴν κάτω Μοισίαν ἀπὸ τῶν Βουλγάρων, μετωνόμασεν Ἰωαννούπολιν τὴν πρωτεύουσαν αὐτῶν Πραισθλαύαν. Ὁ Βασίλειος ὁ Βουλγαροκτόνος, ὁ συμπληρώσας τὸ ἔργον τοῦ εὐκλεοῦς αὐτοῦ κηδεμόνος, γενόμενος κύριος της περὶ τὴν Πελαγονίαν Πρέσπας, μετωνόμασεν αὐτὴν Βασιλίδα. Ἐπὶ τέλους δὲ οἱ ξένοι κατακτηταί, ἀπελπισθέντες νὰ κατισχύσωσι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἠναγκάσθησαν νὰ κυβερνώσι διὰ τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης τᾶς χώρας, ὧν ἐγένοντο ἐκ διαλειμμάτων κύριοι, καί, τὸ παραδοξότερον, αὐτοὶ ἑαυτοὺς νὰ μεταμορφῶσιν εἰς Ἕλληνας. Οὕτως ἐν τὴ 14 ἐκατονταετηρίδι, ὁ ἔστιν ἐπὶ τῆς πλήρους ἤδη παρακμῆς τῆς μεσαιωνικῆς ἠμῶν βασιλείας, ὁ Σέρβος ἡγεμὼν Urosh, καταλαβῶν ἐπὶ τίνα χρόνον καὶ αὐτὴν τὴν Ἤπειρον καὶ αὐτὴν τὴν Θεσσαλίαν, ἔγραφε τὰ χρυσόβουλα αὐτοῦ εἰς τὴν ἑλληνικὴν καὶ ἐβεβαίου, ὅτι ὀνομάζεται «Συμεών, ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ, πιστὸς βασιλεὺς καὶ Αὐτοκράτωρ Ρωμαίων καὶ Σερβῶν, ὁ Παλαιολόγος».

Τοιουτοτρόπως οἱ μὲν Ἄραβες ἐξέλιπον ἐκ Κρήτης, ἐκ Κύπρου καὶ ἐκ τῆς μικρᾶς Ἀσίας, οἱ δὲ Σλαῦοι καὶ οἱ Βούλγαροι, ἄφαντοι γενόμενοι ἐκ τῶν χωρῶν, αἵτινες ἀπαρτίζουσιν τὸ σημερινὸν βασίλειον τῆς Ἑλλάδος, δὲν περιεσώθησαν εἰμῆ εἷς τίνα τμήματα τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης. Ἠμεῖς δὲ τί ἄρα γὲ μέγα ἑλληνιστικὸν ἔργον ἄχρι τοῦδε κατορθώσαμεν; Ἀφήσαμε εἰς τὴν τύχην τῶν τᾶς νεωτέρας πρὸς δυσμᾶς καὶ πρὸς βορρᾶν ἠμῶν ἀποικίας, ὧν πολλαὶ ἀπέβαλον ἤδη τὴν πάτριον θρησκείαν τὲ καὶ γλώσσαν• ἀφήσαμεν ἐπὶ χρόνον μακρότατον τὸν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν Θράκῃ Ἑλληνισμὸν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν Βουλγάρων, καὶ βλέπομεν ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος τοὺς Ἀλβανοὺς σώζοντας τὸ γλωσσικὸν αὐτῶν ἰδίωμα. Βεβαίως ὁ λαὸς ἐξέβαλε δι' ἀγώνων ἀειμνήστων ἐκ Πελοποννήσου καὶ ἐκ Στερεᾶς τους τελευταίους αὐτῶν κατακτητᾶς• ἀλλ' ὁ λαὸς οὗτος ἔχει, ὡς εἴδομεν, τὴν συνείδησιν, ὅτι, ἴνα ὑπάρξωσι νέοι ἑλληνικοὶ ἀγῶνες, ἔπρεπε νὰ ὑπάρξη νέον ἑλληνικὸν ἔθνος, τὸ δὲ καθ' ἠμᾶς ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν περιεσώθη, εἰμὴ διὰ τῶν ἀγώνων τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ.

Τί δὲ νὰ εἴπωμεν περὶ τῆς ἐπάρσεως μεθ' ἧς καταδικάζομεν τοὺς μεσαιωνικοὺς ἠμῶν χρόνους ἐπὶ πνευματικὴ στειρώσει; Ἐὰν ὁ Ὅμηρος, ὁ Πίνδαρος, ὁ Αἰσχύλος, ὁ Φειδίας, ὁ Θουκιδίδης ἠγείροντο ἐκ νεκρῶν, ἠθέλομεν ἐννοήσει αὐτοὺς θλιβομένους, διότι οἱ ἀπόγονοι ἐκεῖνοι δὲν ἐκληρονόμησαν τὴν λαμπρότητα τοῦ πνεύματος τῶν πατέρων αὐτῶν. Ἀλλ' ἀγνοῶ ἐν τίνι δικαιώματι οἰκτείρομεν τοὺς Βυζαντινούς, ἠμεῖς, οἵτινες δὲν ἀνεδείξαμεν ἀκόμη, καθ' ὅσον ἠξεύρω, πολλοὺς ἄνδρας ἐναμίλους τοῦ Μακεδόνος τὴν καταγωγὴν Τριβωνιανού, τὸν ὁποῖον ὁ Γίββων δὲν ἐδίστασε νὰ παραλληλίση πρὸς τὸν μέγαν Βάκωνα• ἐναμίλλους τοῦ Καισαρέως Προκοπίου, περὶ οὐ ὁ αὐτὸς γνώστης τῶν ἀρετῶν τῆς ἱστορικῆς ἐπιστήμης, ἀποφαίνεται ὅτι ἐκέκτητο ἐξαίρετον τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἐμπειρίαν, καὶ ἀφηγεῖτο αὐτὰ διὰ λόγου πολλάκις κομψοῦ ἅμα καὶ ἐντόνου• ἐναμίλλους τοῦ Τραλλιανοῦ Ἀνθεμίου καὶ τοῦ Μιλησίου Ἰσιδώρου, οἵτινες ἔκτισαν τὸν ναὸν τῆς τοῦ Θεοῦ Σοφίας, τὸν μέχρι τοῦ νῦν λογιζόμενον, διὰ τὲ τὴν ἰδεώδη αὐτοῦ προσωνυμίαν καὶ τὴν θαυμαστὴν ἐξεργασίαν ὡς τὸ κάλλιστον τῶν εὐκτηρίων ὅσα ἤγειρε ποτὲ ὁ Χριστιανισμός• ἐναμίλους τοῦ Κωνσταντινουπολίτου Φωτίου, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ πολὺς Hergenrφther χθὲς ἀκόμη ἔλεγεν, ὅτι τὸ κλέος αὐτοῦ ὡς ἐπιστήμονος, ὡς συγγραφέως, ὡς φιλολόγου, ὡς φιλοσόφου καὶ ὡς θεολόγου, ἀνωμολογήθη ὑπὸ τοῦ κόσμου μιὰ φωνὴ ἀνέκαθεν καὶ μέχρι τῆς σήμερον. Καὶ ἴνα κατέλθωμεν εἰς δευτερεύοντας τίνας ἀντιπροσώπους τῆς διανοητικῆς ἐνεργείας τῶν μεσαιωνικῶν ἠμῶν χρόνων, ἐρωτῶ ἐὰν ἡ νεωτέρα ἠμῶν φιλολογία παρήγαγε πολλὰ ἔργα, τὰ δυνάμενα νὰ συγκριθώσι πρὸς τὸν Διάλογον, τὸν ἐπιγραφόμενον• «ὁ Φιλόπατρις ἢ Διδασκόμενος», ὅστις, ἐνῶ ἐγράφη ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἄγνωστον ὑπὸ τίνος, κατὰ τὴν 10 ἑκατονταετηρίδα, ἀπεδίδετο ἐπὶ αἰώνας πολλοὺς καὶ μέχρις ἐσχάτων εἰς τὸν εὐφυέστατον καὶ χαριέστατων τῶν Ἑλλήνων, τὸν Λουκιανόν• πολλὰ ἔργα, οἶον τὸ ποιημάτιον τοῦ ἐπισκόπου Μυτιλήνης Χριστοφόρου πρὸς τὸν μοναχὸν Ἀνδρέαν περὶ τῆς ἐμπορίας τῶν ἁγίων λειψάνων, τὸ ὁποῖον διὰ τὴν εὐτραπελίαν καὶ τὴν τόλμην, μεθ' ἧς, ἀντεπεξῆλθεν ἐν τὴ 9 ἐκατονταετηρίδι κατὰ τῆς καταχρήσεως ἐκείνης, ἐνθυμίζει τὴ ἀληθεία ἐν πολλοὶς τὴν φιλόκαλον δεινότητα τοῦ Βολταίρου• ἢ ἔργον οἶον «ἡ Εὐσταθίου τοῦ Θεσσαλονίκης συγγραφὴ τῆς κατ' αὐτὴν ἁλώσεως», ἐν τῷ ὁποίῳ ἐπιφαίνεται τραγικὸς τὶς καὶ ὄντως Σαιξπήριος συνδυασμὸς θλίψεως μὲν βαρυτάτης ἕνεκα τῶν συμφορῶν, ἃς ἱστορεῖ, χαριτωμένης δὲ πικρίας καὶ εἰρωνείας δι' ἧς μαστίζει τοὺς αἰτίους τῶν συμφορῶν τοὺτων

Εἶνε ἀληθές, ὅτι πολλαὶ ἐγένοντο τότε θρησκευτικαὶ συζητήσεις, ἀλλ' οἱ μεμψιμοιροῦντες ἐπὶ τούτω δὲν παρηκολούθησαν τὴν βαθμιαίαν ἐξέλιξιν τῶν ποικίλων ἐντολῶν, ἃς ἐκλήθη νὰ ἐκπληρώση ὁ Ἑλληνισμὸς ἐν τῷ μακραίωνι αὐτοῦ ἰστορικῶ βίω. Ὁ ἀρχαῖος Ἑλληνισμὸς ἵδρυσε τοὺς ἀϊδίους τοῦ καλοῦ νόμους καὶ προσήγγισεν εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς ἀνεξερευνήτου Σοφίας, τῆς διεπούσης τὸν ἄναρχον καὶ ἀτελεύτητον κόσμον• δὲν ἐκύρωσεν ὅμως τὴν ὑπερτάτην ταύτην τῶν ἀληθειῶν, ἀλλὰ κατεδίκασεν ἀπεναντίας εἰς θάνατον τὸν Σωκράτην, τὸν πρώτον μέγαν αὐτῆς ἀπόστολον. Ὁ μακεδονικὸς Ἑλληνισμὸς διέδωκεν εἰς τᾶς εὐρείας της Ἀνατολῆς χώρας τοὺς ἐν Ἑλλάδι παραχθέντας ἐκείνους θησαυροὺς τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος, καὶ ἐπέβαλε πρὸς τοὶς ἄλλοις χείρα ἐπὶ τῆς πόλεως, ἐν ᾑ ἐκηρύχθη μετ' οὐ πολὺ τὸ θεόπνευστόν του νέου δόγματος Εὐαγγέλιον. Ὁ δὲ μεσαιωνικὸς Ἑλληνισμὸς ἐπετράπη τελευταῖον τὴν εἰς θετικὸν θρήσκευμα ὀργάνωσιν τοῦ δόγματος τούτου, καὶ τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἄμυναν κατὰ δυσαριθμήτων ἀντιδράσεων.

Οὐδὲν λοιπὸν ἄπορον, ὅτι πολλαὶ ἐγένοντο τότε θρησκευτικαὶ συζητήσεις. Ἐὰν ὁ καθορισμὸς τοῦ συμβόλου τῆς πίστεως δὲν ἐξησφαλίζετο ἀπὸ τῶν εἰσηγήσεων τῆς τῶν Ἀρειανῶν αἱρέσεως, ἥτις Σωτῆρος φύσιν, ὁ Χριστιανισμός, ἀποβαίνων ἁπλοῦν νέον φιλοσοφικὸν δόγμα, ἤθελε τάχιστα ἀνατραπῆ. Ἐντεῦθεν δὲ οὐ μόνον ὁ μεσαιωνικὸς Ἑλληνισμὸς ἤθελε στερηθῆ τὸ κυριώτερον τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ ἔρεισμα, ἀλλὰ καὶ σύμπας ὁ πολιτισμὸς ἔμελλε ν' ἀποβάλη τὸ ἰσχυρότατον ἐλατήριον τῆς δαιμονίου ἀναπτύξεως, ἣν ἔλαβεν ἐπὶ 1500 ἔτη, χάρις εἰς τᾶς πρώτας οἰκουμενικᾶς συνόδους, ἃς συνεκάλεσεν ὁ Κωνσταντῖνος ὁ μέγας καὶ ὁ Θεοδόσιος ὁ μέγας. Ἠξεύρω, ὅτι πολλοὶ σοφώτατοι ἄνδρες δὲν παραδέχονται τὴν εὐεργετικήν του Χριστιανισμοῦ ἐπίδρασιν εἰς τὴν διάπλασιν τῆς νέας κοινωνίας, καὶ ἀποδίδουσι πάντα τὰ θαυμάσια αὐτῆς εἰς μόνην τὴν ἀνθρωπίνην μεγαλοφυίαν, τὴν ἀνθρωπίνην ἐπιστήμην, τὴν ἀνθρωπίνην τέχνην. Ἀλλ' ἕτερα δοξάζουσι περὶ τούτου οἱ πολλοί, οἵτινες, καθ' ἃ γνωρίζομεν ἤδη, κρίνουσι τὰ μεγάλα του κόσμου τούτου πράγματα ἀσφαλέστερον συνήθως τῶν σοφῶν. Ἰδέτε τωόντι τί συμβαίνει πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἠμῶν ἐν Ρώμῃ ὅπου ἅπασα ἡ Χριστιανωσύνη χαιρετίζει εὐλαβῶς ἐγγύθεν ἢ πόρρωθεν τὸν ἄκρον τῆς δυτικῆς ἐκκλησίας ἀρχιερέα, οὐ μόνον οἱ κατὰ πάντα ὁμόδοξοι αὐτῶ καθολικοί, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ διαμαρτυρόμενοι καὶ αὐτοὶ οἱ ὀρθόδοξοι,οἱ περὶ πολλὰ πρὸς αὐτὸν διαφωνοῦντες. Τί ἄρα σημαίνει τὸ γεγονὸς τοῦτο, εἰμὶ ὅτι, ὁσονδήποτε ποικίλοι καὶ ἂν εἶνε, κατὰ τὰ διάφορα ἔθνη, οἱ ἐξωτερικοὶ θεσμοὶ καὶ τύποι, δι' ὧν ἐκυρώθη τὸ κήρυγμα τοῦ εὐαγγελίου, σύμπαν τὸ χριστιανικὸν πλήρωμα κύπτει τὴν κεφαλὴν ἐνώπιον τοῦ αἰωνοβίου ἐκείνου κηρύγματος. Μέγα λοιπὸν ἔργον ἐπετέλεσεν ὁ μεσαιωνικὸς Ἑλληνισμός, ἀγωνισθεῖς ἐκ παντὸς τρόπου νὰ καταστήση ἀσάλευτον τὸν ἀκρογωνιαῖον λίθον, ἐφ' οὐ ἐγείρεται ἅπαν της χριστιανικῆς πίστεως τὸ οἰκοδόμημα.

Ἀλλ' ἔλθωμεν εἰς ἕτερον κεφάλαιον θρησκευτικῶν συζητήσεων, εἰς τᾶς εἰκόνας. Οἱ ἀπαιτοῦντες τὴν καθαίρεσιν αὐτῶν ἔλεγον• «ἡ παροῦσα γενεὰ ἐθεοποίησεν τᾶς εἰκόνας», οἱ δὲ ἐπιμένοντες εἰς τὴν διατήρησιν αὐτῶν ἀντέλεγον• «ὀφείλεις διδάξαι τὸν ἀγράμματον λαόν». Τὸ ζήτημα, ὡς βλέπετε, ἔθιγεν εἰς τὰ καίρια τὴν γνησιότητα τῆς χριστιανικῆς πίστεως, διότι ἡ θεοποίησις τῶν εἰκόνων οὐδὲν ἄλλο ἦτο ἢ ἡ ἐπάνοδος εἰς τὴν εἰδωλολατρείαν. Καὶ οὐ μόνον τὸ ζήτημα ἦτο σπουδαιότατον, ἀλλὰ καὶ τὸ κακὸν τοῦ ὁποίου ἐπεδιώκετο ἡ θεραπεία ἦτο σφόδρα δυσίατον. Εἰς μάτην ὁ Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς ἔγραφεν ὀρθότατα καὶ χαριέντα• «Ὑπόμνημα γὰρ ἐστιν ἡ εἰκών• καὶ ὅπερ τὴ ἀκοὴ ὁ λόγος, τοῦτο τὴ ὀράσει ἡ εἰκών.» Εἰς μάτην ὁ ὅρος τῆς Ζ' οἰκουμενικῆς Συνόδου ἀπηγόρευσε πάσαν πρὸς τᾶς εἰκόνας λατρείαν, ἥτις πρέπει μόνη τὴ θεία φύσει• διέταξε δὲ τὴν ἀνάρτησιν αὐτῶν ἁπλῶς ἴνα «οἱ θεώμενοι ταύτας διανίστανται πρὸς τὴν τῶν πρωτοτύπων μνήμην.» Εἰς μάτην λέγω• διότι μέχρι τῆς σήμερον οὐκ ὀλίγοι παρ' ἠμὶν τὲ καὶ παρὰ τοὶς καθολικοὶς ἐξακολουθούσιν ἀποδίδοντες εἰς τὰ ὑπομνήματα ἐκεῖνα τῶν πρωταθλητῶν τῆς πίστεως δύναμιν θαυματουργὸν καὶ ὄντως θείαν• οἱ δὲ Διαμαρτυρόμενοι, ἀπελπισθέντες νὰ ἐπανορθώσωσι τὴν πλάνην ταύτην, ὅλως ἀφήρεσαν τᾶς εἰκόνας ἀπὸ τῶν ἐκκλησιῶν αὐτῶν. Καὶ τὸ αὐτό, διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἔπραξεν ἡ ἡμετέρα τῆς 8 καὶ 9 ἑκατονταετηρίδος μεταρρύθμισις, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν τὸ πράγμα εἶνε πολὺ μᾶλλον καταληπτὸν ἢ ὡς πρὸς τὴν Δυτικήν, διότι καθ' οὖς χρόνους ἡ τελευταία προέκυψεν εἰς μέσον, ὁ ἀγράμματος λαὸς ἠδύνατο, διὰ τὴν εὕρεσιν τῆς τυπογραφικῆς τέχνης, νὰ διδαχθῆ εὐκολώτερον ἢ κατὰ τοὺς προτέρους.

Ὁπωσδήποτε ἡ ἡμετέρα θρησκευτικὴ καὶ κοινωνικὴ μεταρρύθμισις ἀνεδείχθη κατὰ τὰ λοιπὰ συνετωτέρα τῆς Δυτικῆς. Ἐσεβάσθη μέχρι κεραίας τὰ θεμελιώδη του Χριστιανισμοῦ δόγματα• δὲν κατήργησεν ὁλοτελῶς τὸν μοναχικὸν βίον, ἀλλὰ περιέστειλεν αὐτὸν πολύ• δὲν ἐδήμευσε τὰ μοναστηριακὰ καὶ τὰ ἐκκλησιαστικὰ κτήματα, ἀλλὰ καθυπέβαλεν αὐτὰ εἰς τὴν κοινὴν φορολογίαν. Πλὴν δὲ τούτων προέβη εἰς πλείστας ἄλλας κοινωνικᾶς ἀναμορφώσεις, ὧν οὐκ ὀλίγαι δὲν ἴσχυσαν εἰμῆ μετὰ πολλᾶς ἑκατονταετηρίδας ἐν τῷ λοιπῷ εὐρωπαϊκῶ κόσμω, τινὲς δὲ μόλις ἐν τὴ παρούση ἐν αὐτῷ καθιερώθησαν. Τοιαῦται ἤσαν ἡ ἀπὸ τοῦ κλήρου ἀφαίρεσις τῆς δημοσίας παιδεύσεως, ἡ κατάργησις τῆς δουλοπαροικίας, ἡ ἀπαγόρευσις τῆς παλλακίας καὶ ἡ κατάργησις τῶν δικαιωμάτων τὰ ὁποία οἱ προηγούμενοι νόμοι ἐπέτρεπον εἰς τὰ ἐξ αὐτῆς τέκνα• ὁ περιορισμὸς τῆς τοῦ γάμου διαλύσεως εἰς τέσσαρας μόνον σπουδαιοτάτας αἰτίας• ἡ πλήρης ἐξίσωσις τῶν δικαιωμάτων τῆς μητρὸς καὶ τοῦ πατρός• ἡ ἄρσις παντὸς κωλύματος εἰς τὸν μεταξὺ ὀρθοδόξου καὶ ἑτεροδόξου γάμον, ἴνα μὴ ἀναφέρω ἐνταύθα εἰμὴ τὰ κυριῶτατα

Ἀλλὰ ἡ τύχη τῆς μεγάλης ταύτης μεταρρυθμίσεως ἀπέβη παρ' ἠμὶν τραγική. Δὲν ἐννοῶ τοῦτο λέγων, ὅτι μετὰ μακρὸν ἀγώνα κατεβλήθη ὑπὸ τῶν ἀντιδοξούντων. Ἡ πάλη μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες ἐπέμενον εἰς τὴν διαιώνισιν τῶν ἀτοπημάτων ὅσα εἶχον περεισφρήσει ἐν τὴ ἐκκλησία καὶ ἐν τὴ κοινωνία καὶ ἐκείνων οἵτινες ἐπεζήτουν νὰ ἄρωσιν ἐκ μέσου τὰ ἀτοπήματα ταῦτα, ὑπῆρξε καὶ βραδύτερον ἐν τὴ Ἑσπερία πεισματωδεστάτη. Ἐκεῖ ὅμως διεξήχθη μεταξὺ διαφόρων ἐθνῶν καὶ ἐπικρατειῶν, ὥστε ἐπὶ τέλους οὐδέτερον τῶν στρατοπέδων κατίσχυσεν ὁριστικῶς τοῦ ἑτέρου, ἀλλ' ἐχωρίσθησαν ἀπ' ἀλλήλων, καὶ ἡ μὲν διαμαρτύρησις ἐπεκράτησεν εἰς τᾶς βορειοδυτικᾶς χώρας, ὁ δὲ καθολικισμὸς εἰς τᾶς νοτιοδυτικᾶς. Παρ' ἠμὶν δὲν ἦτο νὰ συμβῆ τοιοῦτο τί, διότι ὁ ἀγὼν ἐτελεῖτο ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἐπικρατείας καὶ ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔθνους• ὥστε ὄτε ἐπὶ τέλους ὑπερίσχυσαν οἱ ὀπαδοὶ τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος δὲν ἠρκέσθησαν οὗτοι νὰ θριαμβεύσωσιν, ἀλλ'ἐπεχείρησαν νὰ ἐξαλείψωσι καὶ ἀπὸ τῆς μνήμης αὐτῆς τῶν ἀνθρώπων τὸ ἔργον τῶν ἀντιπάλων• δὲν ἠρκέσθησαν νὰ παραστήσωσι τοὺς μεγαλοφυεστέρους τῶν νομοθετῶν ὡς τοὺς ἀθλιωτέρους τῶν κακούργων• δὲν ἠρκέσθησαν νὰ ἀκυρώσωσι καὶ νὰ ἀναθεματήσωσι τὰ θεσμοθετήματα αὐτῶν, ἀλλὰ προέβησαν καὶ εἰς τὴν ἐντελῆ ἐξαφάνισιν τοῦ κειμένου τῶν τὲ θεσμοθετημάτων τούτων καὶ τῶν συγχρόνων ἱστορικῶν ὅσοι προσηκόντως εἶχον ἐκτιμήσει αὐτά. Ἐκ τούτου δὲ συνέβη, ὅτι ἐπὶ τοσούτοις αἰώνας παντελῶς ἠγνοήθη ἡ μεταρρύθμισις αὕτη μέχρις οὐ ἐπ' ἐσχάτων ἀνευρέθησαν, ἐκ τύχης περισωθέντα ἀντίγραφα τινὰ τοῦ ἀστικοῦ αὐτῆς Νόμου, τῆς λεγομένης Ἐκλογῆς, διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς ὁποίας μετ' ἄλλων πολλῶν εἰδήσεων, ἃς δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποσιωπήσωσι καὶ αὐτοὶ οἱ πολέμιοι τῶν γενομένων καινοτομιῶν, ἤρχισεν ἀποδιδομένη δικαιοσύνη εἰς τὴν μεγάλην ἐκείνην περίοδον τῆς Ἱστορίας τῆς ἀνθρωπότητος.

Ἀλλ' ἡ μεταρρύθμισις αὕτη καίτοι ἀπέτυχε παρ' ἠμὶν δὲν ἀπέβη ἄγονος ὡς πρὸς τὸν εὐρωπαϊκὸν κόσμον• τὰ σπέρματα αὐτῆς, μεταφυτευθέντα βαθμηδὸν καὶ κατ' ὀλίγον παρὰ τοὶς Ἀλβιγανοὶς τῆς μεσημβρινῆς Γαλλίας καὶ τοὶς Οὐσσίταις τῆς Βοημίας, ἀπετέλεσαν τᾶς πρώτας ἀφορμᾶς τοῦ πολυθρυλήτου της βορειοδυτικῆς Εὐρώπης κινήματος, τῆς λεγομένης Rιformation, εἰς ὁ δικαίως ἀποδίδεται ἡ ἐξαίρετος ἐπίδοσις τοῦ νεωτέρου πολιτισμοῦ. Δὶς λοιπὸν ὁ μεσαιωνικὸς Ἑλληνισμὸς ἐπέδρασεν εὐεργετικώτατα ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ κόσμου• πρώτον διὰ τῆς ὀργανώσεως καὶ διαδόσεως τοῦ Χριστιανισμοῦ, καὶ δεύτερον διὰ τῆς ἀποπείρας του νὰ θεραπεύση τᾶς καταχρήσεις εἰς ἂς ἐξώκειλαν πολλοὶ τῶν χριστιανικῶν θεσμῶν• ἴνα μὴ ἀναφέρωμεν καὶ τὰ περὶ τὰ ἔσχατά του βίου κληροδοτηθέντα ὑπ' αὐτοῦ εἰς τὴν Εὐρώπην, διὰ τῆς Ἰταλίας, ἀριστουργήματα τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ. Εἰς τὰ κληροδοτήματα ταῦτα τὰ ὑπὸ τοῦ μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ εὐλαβῶς περισωθέντα, ὀφείλεται ἑτέρα τὶς φάσις τοῦ νέου πολιτισμοῦ, ἡ καλουμένη Renaissance, ἤτοι ἡ ἀναγέννησις τῶν γραμμάτων, τῶν τεχνῶν καὶ τῶν ἐπιστημῶν.

Ἀλλ' ὁ μεσαιωνικὸς Ἑλληνισμὸς δὲν εὐηργέτησε τὸν κόσμον διὰ τοῦ πνεύματος μόνον καὶ τοῦ λόγου. Ἀφοῦ ἔσωσε τὸ νέον δόγμα ἀπὸ τῶν αἱρέσεων, ἐδέησε νὰ σώση αὐτὸ ἀπὸ τοῦ Μαζδεϊσμοῦ καὶ τοῦ Μωαμεθανισμοῦ, ἀπὸ τῶν Περσῶν καὶ τῶν Ἀράβων. Καὶ πλειστάκις λαμπρῶς κατετρόπωσε τοὺς φοβεροὺς τούτους πολεμίους. Ἡ δὲ Εὐρώπη, ἡ σύγχρονος Εὐρώπη ἥτις ἐκαρποῦτο τοὺς ἀγώνας τούτους ἀπερισπάστως, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, δὲν ἔπαυσεν ἀπὸ τῆς 7ης μέχρι τῆς 12ης ἑκατονταετηρίδος παρέχουσα εἰς τοὺς βασιλεῖς ἠμῶν δείγματα εὐγνωμοσύνης, εὐλαβείας, ἔστιν ὄτε δὲ καὶ ἐσχάτης ταπεινώσεως. Πρέσβεις τοῦ βασιλέως τῆς Γαλλίας Δαγοβέρτου προσῆλθον στὴν Κωνσταντινούπολιν ἴνα συγχαρώσι τῷ Ἠρακλείῳ ἐπὶ τοὶς κατὰ τοῦ Χοσρόου κατορθώμασιν αὐτοῦ. Εἰς τὸν νικητὴν τοῦ Μωαυϊᾶ Κωνσταντῖνον τὸν Πωγωνάτον ἔπεμψαν οἱ βασιλεῖς καὶ οἱ ἄλλοι δυνάσται τῆς Δύσεως, πρέσβεις, δῶρα καὶ εὐλαβῆ συγχαρητήρια• μετὰ δὲ τὴν πανωλεθρίαν ἣν ἔπαθον οἱ Ἄραβες εἰς Κωνσταντινούπολιν, ἐν τὴ 8 ἐκατονταετηρίδι, ὁ πάπας Γρηγόριος Β', εὐγνωμονῶν πρὸς τὸν σωτήρα τοῦ Χριστιανισμοῦ Λέοντα τὸν Γ', ἔπεμψε τᾶς εἰκόνας τοῦ βασιλέως τούτου πρὸς ἅπαντάς τους ἡγεμόνας τῆς Δύσεως. Οἱ ἡγεμόνες τῆς πρώτης σταυροφορίας, παραστάντες ἐνώπιον τοῦ Ἀλεξίου Κομνηνοῦ, ἐπὶ τοῦ θρόνου καθημένου, ἔκλινον γόνυ καὶ προσεκύνησαν αὐτόν. ὁ Μανουὴλ Κομνηνός, ἀφοῦ κατετρόπωσε καὶ Τούρκους καὶ Φράγκους ἐν τὴ Ἀνατολή, εἶδε τὸν δούκα τῆς Ἀντιοχείας, Renaud de Chatillon προσελθόντα εἰς Μάμιστραν ἡμίγυμνον καὶ φέροντα καλώδιον περὶ τὸν τράχηλον ἴνα ζητήση συγγνώμην καὶ ὀμόση πίστιν εἰς αὐτόν. Κατόπιν δὲ κατελθῶν ὁ Μανουὴλ εἰς Συρίαν, εἰσήλασε τροπαιοῦχος εἰς Ἀντιοχείαν, καὶ εἰς τὴν τελετὴν ταύτην ὁ μὲν Renaud, πεζὸς προπορευόμενος ἐκράτει τὸν ἀναβολέα αὐτοῦ, ὁ δὲ βασιλεὺς τῶν Ἱεροσολύμων παρείπετο ἔφιππος μέν, μηδὲν ὅμως φέρων βασιλικὸν παράσημον. Τοιοῦτο ἦτο τὸ ἀξίωμα τῶν βασιλέων ἐκείνων περὶ ὢν ἐνασμενίζουσι νὰ εἰρωνεύονται τίνες τῶν ἡμετέρων, ἐνῶ καὶ αὐτὸς ὁ Λουϊτπράνδος, ὁ ἐν τὴ 10 ἐκατονταετηρίδι τοσαύταις ἐπισωρεύσας κατ' αὐτοῦ ὕβρεις καὶ αὐτὸς ὁ Δάνδολος ὁ βραδύτερον πρόδρομος γενόμενος τοῦ Μωάμεθ τοῦ Β', ἠναγκάζοντο ἐν τούτοις νὰ καλώσιν αὐτοὺς κοσμοκράτορας.

Αὐτὸς εἶνε ἐν συνόλῳ θεωρούμενος ὁ γνήσιος μεσαιωνικὸς Ἑλληνισμός. Τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, ἐν τὴ περιόδω ταύτη τοῦ βίου αὐτοῦ ἀνεδείχθη μέγα οὐδὲν ἧττον ἢ κατὰ τᾶς δυὸ προηγηθείσας, εἰ καὶ κατ' ἴδιον τινὰ τρόπον• καὶ τοιοῦτο γενόμενον, δὲν εἶνε δυνατὸν εἰμὴ νὰ ἐμπνεύση εἰς τᾶς παρούσας γενεᾶς τὴν συνείδησιν τῶν καθηκόντων τὰ ὁποία ἐπιβάλλουσιν ἠμὶν τὰ τρισένδοξα ἐκεῖνα ἱστορικὰ πτυχία.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..

ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Ἀντιπροσωπευτικὸ εἰκονίδιο μέλους
ΧΑΒΟΥΤΣΑΣ ΒΛΑΣΗΣ
Μάκιστος
 
Δημοσ.: 1595
Ἐγγραφή: Πέμ 10/03/2005 15:24
Τοποθεσία: Ν38 36' 41" Ε23 31' 18"

Ἐπιστροφὴ στην Μυθολογία - Ἱστορία



Παρόντες

Παρόντες σὲ αὐτὴ τὴν Δ. Συζήτηση : Δεν ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένα μέλη καὶ 1 ἐπισκέπτης

cron