ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ και η φιλοσοφία του ΑΠΕΙΡΟΥ

ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ και η φιλοσοφία του ΑΠΕΙΡΟΥ

Δημοσίευσηἀπό ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ » Δευ 28/04/2008 21:47

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Ο Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος υιός του Πραξιάδου (610-564 π.Χ.) είναι ο πρώτος γνωστός φιλόσοφος στην ιστορία (κι όχι σοφός ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται ο δάσκαλος και φίλος του Θαλής).Ίδρυσε την αποικία Απολλωνία στα βόρεια παράλια της μικράς Ασίας.Ο Κικέρων αναφέρει ότι κάποτε παρεκίνησε τους Λακεδαιμόνιους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να διανυχτερεύσουν ένοπλοι στους αγρούς.Πράγματι,κατά τη διάρκεια της νύχτας έγινε μεγάλος σεισμός και αποκόπηκε μέρος της κορυφής του Ταυγέτου και έπεσε ισοπεδώνοντας την πόλη τους.
Λέγεται ότι είναι ο πρώτος που επινόησε τον γνώμωνα,τα ηλιακά ρολόγια που δείχνουν τις ισημερίες,τα ηλιοστάσια,την πορεία του ήλιου και τις μεσουρανήσεις,καθώς και τα ωροσκοπεία που χωρίζουν την ημέρα σε ώρες.Κατέγραψε τις μεσουρανήσεις των αστερισμών και την λόξωση του ζωδιακού.Σχεδίασε ακριβή χάρτη της γής και κατασκεύασε ουράνια σφαίρα με τους γνωστούς-ορατούς από την μεσόγειο- αστερισμούς.Πάνω στην σφαίρα του στηρίχθηκε αργότερα ο Ερατοσθένης θεμελιώνοντας την ακριβή αστρονομία των Ελλήνων με τους "Καταστερισμούς" του και ο Άρατος με τα "Φαινόμενά" του.
Λέγεται (με βασική πηγή τον Θεμιστοκλή) ότι είναι ο πρώτος που τόλμησε να συγγράψει φιλοσοφικό και επιστημονικό έργο.Έργα του:
Περί φύσεως
Περί των απλανών
Σφαίρα
Γής περίοδος.


Μαθητής του ήταν ο Αναξιμένης βάση της φιλοσοφίας του οποίου δημιουργήθηκε η
σχολή του Αναξαγόρα αργότερα.


Η ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ:

Παρατήρησε την λόξωση του ζωδιακού,την μετατόπιση της ελλειπτικής του γαλαξία βάση των αστερισμών του Τοξότη και του Κριού (βλ. Πλίνιος ΝΗ ΙΙ 31),απέδειξε ότι η Σελήνη είναι ετερόφωτη και ότι λαμβάνει το φώς της από τον ήλιο (βλ. Διογένης Λαέρτης,βίοι φιλοσόφων ΙΙ 1-2),κατέγραψε τις εκλείψεις ηλίου-σελήνης εξηγώντας επιστημονικά τα αίτιά τους.
Διατύπωσε την θεωρία της εξέλιξης των ειδών
<<Τα ζώα προήλθαν από το υγρό στοιχείο που εξατμίστηκε από τον ήλιο.Ο άνθρωπος προήλθε από κάτι σαν ιχθύς>> (απ.6)
αλλά και την θεωρία της προέλευσης των ζώων και του ανθρώπου από τις αμοιβάδες και τους μικροοργανισμούς,πλαγκτόν κτλ ως τα αμφίβια
<<Από το υγρό στοιχείο γεννήθηκαν τα πρώτα ζώα και είχαν αγκαθωτούς φλοιούς και σταδιακά από ψάρια βγήκαν στο ξηρότερο μέρος της γής και αφού έφυγε ο φλοιός τους>> (Αέτιος V 19,4)
εννοώντας την εξέλιξη των ζωντανών οργανισμών με ανάλογο τρόπο του εβρύου και της μήτρας.
<<Από το θερμό ύδωρ και προς τη θερμή γη βγήκαν ιχθείς ή όντα που έμοιαζαν με ιχθείς και σαν έμβρυα μεγάλωσε μέσα σε αυτά ο άνθρωπος που βγήκε από αυτά.(απ. 30)
Στην παραπάνω θέση διατυπώνεται σε σπερματικό λόγο η θεωρία του DNA.
Σχετικά με την φύση του ήλιου υποστήριξε -όπως και ο Αναξαγόρας φυσικά- ότι είναι διάπυρο σώμα,με τη διαφορά ότι αντί για λίθο που μας λέγει ο Αναξαγόρας,ο Αναξίμανδρος υποστήριξε ότι είναι αέριας υφής <<Ο Αναξίμανδρος λέγει ότι τα άστρα γίνονται σαν κύκλος πυρός που εκκρίνονται από το πύρ του κόσμου και περιβάλλονται από αέρα>>.(Αναξίμανδρος,εκδ.Κάκτος απόσπ.14).
Περί του φωτισμού του ήλιου πρώτος αποφάνθηκε ότι
<<Ο ήλιος στέλνει το φώς έχοντας σχήμα σαν τροχός.Το κέντρο του είναι σαν κοίλον και μέσα από αυτό εκπέμπονται οι ακτίνες προς την εξωτερική περίμετρο της στεφάνης.Πάνω λέει φωτίζει σαν σάλπιγγα εκ του κοίλου τόπου (εσωτερικού) σαν πρηστήρ (στρόβιλος)>> (απόσπ. 21)
Οι αστρονόμοι και οι αστροφυσικοί γνωρίζουν πολύ καλά την ορθότητα αυτών των θεωριών.
Σχετικά με τον πλανήτη μας,έθεσε τα θεμέλια του ηλιοκεντρικού συστήματος του Αρίσταρχου του Σάμιου <<ο Αναξίμανδρος λέει ότι η γη είναι μετέωρος και κινείται περί το μέσον αυτού του κόσμου>> (Θέων Σμυρνεύς 198,18 Η).
Σχετικά με την φύση του αέρα και των φαινομένων της ατμόσφαιρας λέγει:
<<Οι άνεμοι γίνονται από τους ατμούς του αέρα που συγκεντρώνονται και κινούνται.Οι βροχές προκαλούνται από τους υδρατμούς που αναδύονται από τη γη κ,οι αστραπές όταν ο άνεμος πέφτει πάνω σε νεφέλες και τις σκίζει.Τούτα λέγει ο Αναξίμανδρος>> (Αναξίμανδρος,αποσπ. 7)
Περί της φύσης του κόσμου λέει ότι <<ο ουράνιος θόλος είναι μια μείξη θερμού και ψυχρού.Τα άστρα είναι πυκνώσεις αέρα σε σχήμα τροχού και εκπνέουν φλόγες>>
(Αέτιος ΙΙ 11,5).
Θεμελίωσε τις κινήσεις,τα μεγέθη και τις αποστάσεις (αποστήματα) των πλανητών του ηλιακού μας συστήματος με σχετική ακρίβεια <<Η τάξη και τα μεγέθη και τα αποστήματα των πλανητών αποδεικνύονται πρώτα από τον Αναξίμανδρο και για εκείνα του Ερμή και της Αφροδίτης λέει ότι είναι ανάλογα του Ήλιου και της Σελήνης>>
(Συμπλίκιος,471 1)
,καθώς ο Ερμής παρουσιάζει ανάλογη περιστροφή γύρω από τον άξονά του -σχεδόν μηδενική στα spin- όπως και η Σελήνη,αλλά και η Αφροδίτη παρουσιάζει αντίθετη φορά από τους υπόλοιπους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος (αριστερόστροφη) όπως και η Σελήνη.
Τοποθέτησε την πρωϊνή δύση των Πλειάδων όχι κατά την φθινοπωρινή ισημερία όπως είπε ο Ησίοδος,αλλά 31 ημέρες μετά (απ.20).
Διατύπωσε την κοσμολογική θεωρία του χάους και της τάξεως (Συμπλίκιος ,Φυσ. 24,13).
Μίλησε για μία κοσμική ουσία η οποία αποτελεί το υπόβαθρο του κόσμου (Συμπλίκιος ,Φυσ.
154),ανάλογη της πεμπτουσίας.
Ο Θεόφραστος έγραψε για τον Αναξίμανδρο:
<<Λαμβάνοντες αυτό σαν δόξα,ότι υπάρχει μια ουσία σαν υπόστρωμα που πυκνώνεται και αποπυκνώνεται,τότε κατά την γνώμη της σχολής του Αναξίμανδρου οι υλικές αρχές είναι άπειρες,αλλά το αίτιον της κινήσεως είναι ένα.Αν το μείγμα των όντων είναι μία ουσία ακαθόριστη ως προς την μορφή της και το μέγεθός της,τότε καταλήγουμε ότι η αρχή των όντων είναι το άπειρον και αρχή της κινήσεως ο νους όπως είπε ο Αναξίμανδρος και ο Αναξαγόρας>> (Θεόφραστος,Φυσική Ιστορία-δόξαι απ. 4 D479)


Η ΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ:

Ο Αναξίμανδρος διατύπωσε ότι η αρχή των όντων είναι το άπειρο και άπειρες οι αρχές των όντων,αλλά η αρχή της κινήσεως είναι ο νούς,αφού κατά τα λεγόμενά του
<<Τα αντίθετα πηγάζουν από το Έν και στο Έν ενυπάρχουν όπως είπαν και οι αρχαιότεροι>> (Αριστοτέλης,Φυσικά 187Α 20).
Το άπειρον ισοδυναμεί νοηματικά με το δυνάμει Έν,καθώς κάτω από κάθε εικόνα κάποιου αισθητού όντος που βλέπουμε προκύπτει μια άλλη εικόνα αιτίου και αρχής που αναγωγικά οδηγεί στο Έν Δυνάμει,η εικόνα του οποίου σε σχέση με αυτό είναι διαρκώς πεπερασμένη.
Το άπειρο μπορεί να είναι μαθηματικό (1+1+1+1,ν+1 κ.ο.κ.),ποιοτικό (διαίρεση μάζας σε μορφές η διαίρεση της οποίας δεν σταματά) και σε ποσοτικό (να ξεκαθαρίσουμε ότι το ποσοτικό άπειρο δεν δηλώνει αύξηση ή μείωση ποσότητας μάζας αλλά πύκνωση-αποπύκνωση και συγκέντρωση ουσίας εν τόπω σχηματίζοντας μορφές.Πχ έχουμε ένα δοχείο γεμάτο νερό και το αδειάζουμε σε 10 ποτήρια.Τα 10 ποτήρια τα αδειάζουμε σε 20 ποτήρια.Τα 20 σε 40 κ.ο.κ.Επομένως έχουμε διαίρεση της ποσότητας του νερού σε ποτήρια,αλλά η συνολική-αρχική ποσότητα του νερού παραμένει η ίδια είτε είναι μέσα σε 10,είτε σε 20 είτε σε 40 ποτήρια.).
Υπάρχει επίσης και το καθ'αυτό δυνάμει άπειρον ώς Έν απείρων δυνάμει πιθανοτήτων προς συγκεκριμένες ενεργεία καταστάσεις.Το δυνάμει άπειρον των όντων είναι η ουσία της φιλοσοφίας του Αναξιμάνδρου,ενώ τα προηγούμενα αποτελούν τις κατ'αίσθησην εκφάνσεις του.Κατ'αυτό τον τρόπο βλέπουμε ότι το άπειρον του Αναξίμανδρου συντάσεται προς την επαγωγή προς το εν ον του Παρμενίδη -διαμέσω των νοητών ειδών του Πλάτωνα-
όπου το γίγνεσθαι προς ημάς είναι διαρκώς άπειρο,ενώ προς το έν όν διαρκώς πεπερασμένον,αλλά και ο νούς είναι μία άπειρη δυνάμει νόηση του νοητικού που νοεί τα νοητά και τις προβολές τους.Η διαφορά των δύο είναι ότι ο Παρμενίδης διατηρεί την υπερβατικότητα του ενός ,ενώ ο Αναξίμανδρος την συνδέει με το γίγνεσθαι μέσω αρχών.
Στην μετάβαση των όντων από τον Νου προς το Γίγνεσθαι επικρατεί η τάξη η οποία αντιστοιχεί στη γένεση και στην δίκη,δηλαδή ττην νομοτέλεια θα λέγαμε σήμερα.
Η αντίστροφη πορεία των αισθητών προς το χάος,αντιστοιχεί στην φθορά και την αδικία δηλαδή την υπερίσχυση του ενός πάνω στο άλλο σε μία διαρκή έριδα η οποία επικρατεί στον κόσμο βάση του Ηρακλείτου.
Έχουμε ένα σύστημα από το Έν στον Νου και από τα Νοητά είδη και τις αρχές των όντων
στον κόσμο,όπου η μία φορά αποτελεί πρόοδο και κάθοδο,ενώ η άλλη επιστροφή και άνοδο.Μέσο των δύο καταστάσεων του Είναι και του Μη Είναι αποτελεί το άπειρον ως διαρκές και άπειρον δυνάμει και διαρκές και αεί πεπερασμένο συμβεβηκός ή ενεργεία.
Η αδικία (τίσις) στον Αναξίμανδρο έχει τον χαρακτήρα του χειμώνα που νεκρώνει η φύση
ενώ η δίκη έχει τον χαρακτήρα της ελεύσεως του θέρους όπου η φύση ζωντανεύει,κατ' αναλογία πάντα των ηλιοστασίων εδώ σαν εικόνα που ερμηνεύει την διαδοχή γενέσεως και φθοράς στα αισθητά και της τάξης που αναδύεται μέσα από το χάος ως προς το συνολικό γίγνεσθαι που προβάλεται από το δυνάμει εν ον μέσω του νου.
Αυτή η διαδοχή έχει μέτρο και πάνω σε αυτό θα πρέπει να στηρίζεται το ήθος (χαρακτήρας) των ανθρώπων,καθώς η έλλειψη του μέτρου οδηγεί στην φθορά μέσα στον βίο των ανθρώπων.
Τα στοιχεία κατά τον Αναξίμανδρο βρίσκονται στο γίγνεσθαι ή ορθότερα εκδηλώνουν το γίγνεσθαι και συντάσσονται προς το υγρό-ξηρό και το ψυχρό-θερμό.
ΞΗΡΟ=ΠΥΡ=ΛΟΓΙΚΟΝ/ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΝ
ΘΕΡΜΟ=ΑΗΡ=ΘΥΜΟΕΙΔΕΣ
ΥΓΡΟ=ΥΔΩΡ=ΕΠΙΘΥΜΗΤΙΚΟΝ
ΨΥΧΡΟ=ΓΗ=ΘΡΕΠΤΙΚΟΝ/ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΝ

όπου το ψυχρό είναι απουσία θερμού και και το ξηρό είναι αναθυμίαση υγρού.
Η Δίκη συντάσσεται προς το ταυτόν που είναι Δεξιόστροφο
και η Αδικία συντέσσεται προς το θατερόν που είναι Αριστερόστροφο.Η Δίκη επομένως σχετίζεται με την Συνείδηση (λογιστικόν) και η Αδικία με το Ασυνείδητον (θυμωειδές,θρεπτικό,επιθυμητικόν,αισθητικόν).


Δυστυχώς,από την όλη φιλοσοφία των 4 έργων του Αναξιμάνδρου διεσώθηκε αυτούσιο μόνον ένα απόσπασμα,ενώ οι θεωρίες του διασώθηκαν επιμερώς μέσω των μεταγενέστερων Ελλήνων φιλοσόφων και επιστημόνων.Τουλάχιστον μέχρι την εποχή των περιπατικών και των νεοπλατωνικών υπήρχαν αυτούσια τα έργα του Αναξιμάνδρου αφού υπάρχουν αναφορές σε αυτά.Έκτοτε χάθηκαν από τον μεσαίωνα και μετά,προφανώς για ευνόητους λόγους.

<<ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΟΝΤΩΝ ΤΟ ΑΠΕΙΡΟΝ.ΕΞ ΩΝ ΔΕ Η ΓΕΝΕΣΙΣ ΕΣΤΙ ΤΟΙΣ ΟΥΣΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΦΘΟΡΑΝ ΕΙΞ ΤΑΥΤΑ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΚΑΤΑ ΤΟ ΧΡΕΟΝ.ΔΙΔΟΝΤΑΙ ΓΑΡ ΑΥΤΑ ΔΙΚΗΝ ΚΑΙ ΤΙΣΙΝ ΑΛΛΗΛΟΙΣ ΤΗΣ ΑΔΙΚΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΤΑΞΙΝ>>.
ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ



Βιβλιογραφία:
ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ: Σειρά προσωκρατικών εκδόσεις Κάκτος.
ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΛΑΕΡΤΗΣ: Βίοι Φιλοσόφων.
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Περί Γενέσεως και φθοράς,Φυσικά,Μετά τα Φυσικά.
ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ: Φυσικαί Ιστορίαι.
ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ: Σειρά προσωκρατικών εκδόσεις Κάκτος.
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ: Σειρά προσωκρατικών εκδόσεις Κάκτος.
ΠΡΟΚΛΟΣ: Εις Πλάτωνος Παρμενίδην.
ΛΙΑΝΤΙΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ: Περί Αγωγής ή Homo Educandus.
Όταν δεν υπάρχει γύρω μας τίποτα αληθινό, πώς να υποψιαστούμε ότι όλα είναι ψεύτικα;
Ἀντιπροσωπευτικὸ εἰκονίδιο μέλους
ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ
Αστερίων
 
Δημοσ.: 2320
Ἐγγραφή: Τετ 29/03/2006 19:02
Τοποθεσία: Π Ο Λ Ι Τ Ε Ι Α

Ἐπιστροφὴ στην Φιλοσοφία



Παρόντες

Παρόντες σὲ αὐτὴ τὴν Δ. Συζήτηση: Δεν ὑπάρχουν ἐγγεγραμμένα μέλη καὶ 0 ἐπισκέπτες

cron